{"id":20301,"date":"2014-10-13T00:00:00","date_gmt":"2014-10-12T21:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tvaryny.com\/?p=20301"},"modified":"2026-08-31T19:02:02","modified_gmt":"2026-08-31T16:02:02","slug":"mastif-angielski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/breed-english-mastiff","title":{"rendered":"Mastif angielski"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Mastif angielski<\/strong> to gigantyczny molos w czarnej masce \u2014 rasa, kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo rozpozna\u0107 i jeszcze \u0142atwiej pomyli\u0107. O ma\u0142o kt\u00f3rej rasie brytyjskiej kr\u0105\u017cy tyle opowie\u015bci, a spora ich cz\u0119\u015b\u0107 nie wytrzymuje zderzenia ze \u017ar\u00f3d\u0142em. Dlatego ta strona zbudowana jest odwrotnie: najpierw to, co da si\u0119 sprawdzi\u0107 we wzorcu rasy, w kohorcie weterynaryjnej albo w tek\u015bcie \u017ar\u00f3d\u0142owym, a dopiero potem to, co pozostaje pi\u0119kn\u0105 legend\u0105 i tak te\u017c zostaje tutaj nazwane. G\u0142\u00f3wnym tematem nie jest przy tym rozmiar, lecz czas: mastif \u017cyje wyra\u017anie kr\u00f3cej ni\u017c przeci\u0119tny pies i w\u0142a\u015bnie od tego zaczyna si\u0119 uczciwa rozmowa o tej rasie. Wi\u0119cej materia\u0142\u00f3w o psach znajdziesz na <a href=\"https:\/\/tvaryny.com\/pl\">Tvaryny<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Mastif angielski: kr\u00f3tko o rasie<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"567\" height=\"489\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/mastiff.webp\" alt=\"Mastif angielski\" class=\"wp-image-131876\" style=\"width:394px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/mastiff.webp 567w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/mastiff-300x259.webp 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 567px) 100vw, 567px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Pochodzenie<\/strong><\/td><td>Wielka Brytania<\/td><\/tr><tr><td><strong>Grupa FCI<\/strong><\/td><td>Grupa 2, sekcja 2.1 \u2014 molosy, typ mastifa; bez pr\u00f3b pracy<\/td><\/tr><tr><td><strong>Przeznaczenie wed\u0142ug wzorca<\/strong><\/td><td>Pies str\u00f3\u017cuj\u0105cy i obronny<\/td><\/tr><tr><td><strong>Wzrost: co m\u00f3wi dokument<\/strong><\/td><td>FCI i Kennel Club <strong>w og\u00f3le nie podaj\u0105 wzrostu<\/strong>. AKC: samce od 30 cali, suki od 27\u00bd cala. CKC drukuje te same minima jako 76,25 i 69,75 cm<\/td><\/tr><tr><td><strong>Waga: co m\u00f3wi dokument<\/strong><\/td><td><strong>\u017baden rejestr nie podaje wagi.<\/strong> Klub OEMC i materia\u0142 informacyjny AKC niezale\u017cnie od siebie podaj\u0105: samce 73\u2013104 kg, suki 54\u201377 kg<\/td><\/tr><tr><td><strong>D\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia<\/strong><\/td><td>Mediana 9,0 roku wed\u0142ug brytyjskiej kohorty; materia\u0142 AKC podaje 6\u201310 lat<\/td><\/tr><tr><td><strong>Temperament wed\u0142ug wzorca<\/strong><\/td><td>Dostojno\u015b\u0107 i odwaga; pies spokojny, przywi\u0105zany do w\u0142a\u015bcicieli, zdolny str\u00f3\u017cowa\u0107; wobec obcych zwykle oboj\u0119tny<\/td><\/tr><tr><td><strong>Szata<\/strong><\/td><td>Kr\u00f3tka, przylegaj\u0105ca, szorstsza na szyi i \u0142opatkach; g\u0119sty podszerstek<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u015alinienie i chrapanie<\/strong><\/td><td>Wyra\u017ane, to w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 budowy<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ile \u017cyje mastif angielski: liczba, od kt\u00f3rej trzeba zacz\u0105\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 2024 roku w czasopi\u015bmie <em>Scientific Reports<\/em> ukaza\u0142a si\u0119 praca McMillan i wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w o d\u0142ugo\u015bci \u017cycia ras ps\u00f3w w Wielkiej Brytanii. To nie jest ankieta w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli ani szacunek klubowy: dane pochodz\u0105 z 18 \u017ar\u00f3de\u0142 \u2014 schronisk, rejestr\u00f3w hodowlanych, ubezpieczycieli, sieci weterynaryjnych i archiw\u00f3w uniwersyteckich \u2014 a po oczyszczeniu i usuni\u0119ciu duplikat\u00f3w obj\u0119\u0142y <strong>584 734<\/strong> pojedyncze psy, z kt\u00f3rych <strong>284 734<\/strong> w chwili analizy ju\u017c nie \u017cy\u0142y. Oszacowania powsta\u0142y metod\u0105 Kaplana\u2013Meiera dla <strong>155<\/strong> uznanych ras.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mediana d\u0142ugo\u015bci \u017cycia mastifa wynosi w tej pr\u00f3bie <strong>9,0 roku<\/strong>, a hazard wzgl\u0119dny wobec grupy odniesienia \u2014 2,3 (przedzia\u0142 ufno\u015bci 2,2\u20132,4). Zdaniem autor\u00f3w rasa nale\u017cy wi\u0119c do tych, kt\u00f3re s\u0105 najbardziej zagro\u017cone wczesn\u0105 \u015bmierci\u0105. Dla por\u00f3wnania: psy miesza\u0144ce osi\u0105gn\u0119\u0142y w tej samej pracy median\u0119 12,0 roku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwa\u017cniejsze w tych liczbach nie jest to, \u017ce gigant \u017cyje kr\u00f3cej \u2014 to wiadomo od dawna. Ciekawsze jest, \u017ce mastif nie mie\u015bci si\u0119 nawet we w\u0142asnej klasie wielko\u015bci. W tej samej pr\u00f3bie du\u017ce rasy jako grupa da\u0142y median\u0119 <strong>11,9 roku<\/strong> (n = 123 072), \u015brednie 12,5, a ma\u0142e 12,7. Odst\u0119p mi\u0119dzy mastifem a \u201edu\u017cymi rasami w og\u00f3le\u201d wynosi zatem prawie trzy lata i samym rozmiarem wyt\u0142umaczy\u0107 si\u0119 nie daje. Autorzy policzyli dodatkowo sygna\u0142 filogenetyczny (lambda Pagela <strong>0,808<\/strong>) i pokazali, \u017ce kr\u00f3tkie \u017cycie skupia si\u0119 w kilku ga\u0142\u0119ziach drzewa rodowego ras; jedn\u0105 z nich jest ta, kt\u00f3ra obejmuje mastify i buldogi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niezale\u017cnie od nauki to samo m\u00f3wi Old English Mastiff Club \u2014 najstarszy klub rasy, za\u0142o\u017cony w 1883 roku. W odpowiedziach dla zainteresowanych klub pisze wprost, \u017ce mastify rzadko do\u017cywaj\u0105 dwucyfrowego wieku, \u017ce osiem lat to realistyczny cel, a wszystko ponadto jest darem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzecie \u017ar\u00f3d\u0142o podchodzi do sprawy zupe\u0142nie z innej strony i dochodzi niemal do tej samej liczby. Ankieta w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli opublikowana w 2021 roku w <em>Veterinary and Animal Science<\/em> zebra\u0142a dane o \u015bmiertelno\u015bci mastif\u00f3w z kilku kraj\u00f3w; w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej mastifa angielskiego pr\u00f3ba obj\u0119\u0142a <strong>659<\/strong> ps\u00f3w, a \u015bredni wiek zgonu wyni\u00f3s\u0142 <strong>8,00 roku<\/strong>. Suki \u017cy\u0142y d\u0142u\u017cej ni\u017c samce \u2014 8,27 wobec 7,51. Jako najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0119 \u015bmierci w\u0142a\u015bciciele podawali nowotwory, a w\u015br\u00f3d guz\u00f3w najcz\u0119\u015bciej wymieniali kostniakomi\u0119saka i ch\u0142oniaka. To ankieta, a nie rejestr kliniczny, przyczyny s\u0105 wi\u0119c podane bez potwierdzenia diagnostycznego; wiarygodny jest przede wszystkim wiek, a nie dok\u0142adne udzia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy recenzowana kohorta obejmuj\u0105ca ponad p\u00f3\u0142 miliona ps\u00f3w, najstarszy klub rasy i niezale\u017cna ankieta w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli zgodnie wskazuj\u0105 \u201emniej wi\u0119cej dziewi\u0119\u0107\u201d, jest to najpewniejsze, co w og\u00f3le da si\u0119 powiedzie\u0107 o d\u0142ugo\u015bci \u017cycia tej rasy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Praktyczny wniosek jest jeden i nie ma charakteru medycznego, lecz \u017cyciowy: kto decyduje si\u0119 na mastifa, powinien wiedzie\u0107, \u017ce wsp\u00f3lnego czasu b\u0119dzie mniej ni\u017c z psem \u015bredniej wielko\u015bci i \u017ce staro\u015b\u0107 zacznie si\u0119 wcze\u015bnie \u2014 mniej wi\u0119cej od sz\u00f3stego roku warto traktowa\u0107 psa jak seniora i odpowiednio planowa\u0107 badania kontrolne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wzrost i waga: dlaczego jednego przedzia\u0142u nie ma<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tutaj czai si\u0119 pu\u0142apka, w kt\u00f3r\u0105 wpada niemal ka\u017cdy opis rasy. Mastifa zna si\u0119 jako najci\u0119\u017cszego psa \u015bwiata \u2014 i <strong>\u017caden rejestr kynologiczny na \u015bwiecie nie zapisuje mu wagi<\/strong>. Sprawdzili\u015bmy to w tekstach czterech wzorc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>FCI, wzorzec nr 264<\/strong> (obowi\u0105zuje od 13.10.2010) \u2014 to w\u0142a\u015bnie ten dokument stosuje si\u0119 na ringach Europy kontynentalnej. Tekst idzie za brytyjskim i rozdzia\u0142u \u201eWielko\u015b\u0107\u201d r\u00f3wnie\u017c <strong>nie zawiera<\/strong>. Jedyne liczby w ca\u0142ym dokumencie to proporcje: szeroko\u015b\u0107 czaszki do jej d\u0142ugo\u015bci jak 2:3, d\u0142ugo\u015b\u0107 kufy do ca\u0142ej g\u0142owy jak 1:3, obw\u00f3d kufy do obwodu g\u0142owy jak 3:5, a szyja jest o 2,5\u20135 cm cie\u0144sza ni\u017c czaszka przed uszami.<\/li>\n<li><strong>The Kennel Club (Wielka Brytania)<\/strong>, redakcja wed\u0142ug stanu na grudzie\u0144 2024 roku: rozdzia\u0142u z wymiarami nie ma tam w og\u00f3le. O wielko\u015bci powiedziano tylko tyle, \u017ce jest po\u017c\u0105dana, ale wy\u0142\u0105cznie w po\u0142\u0105czeniu z jako\u015bci\u0105 i przy zachowaniu pe\u0142nej zdrowej budowy.<\/li>\n<li><strong>AKC<\/strong>, pierwszy z dw\u00f3ch standard\u00f3w p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich (wzorzec z 1991 roku): podaje <strong>wy\u0142\u0105cznie minimum<\/strong> \u2014 samce od 30 cali w k\u0142\u0119bie, suki od 27\u00bd cala \u2014 i wprost nazywa wad\u0105 wzrost poni\u017cej minimum. W przeliczeniu na metry daje to oko\u0142o <strong>76<\/strong> i <strong>70 cm<\/strong>; w\u0142a\u015bnie te zaokr\u0105glone liczby kr\u0105\u017c\u0105 zwykle jako \u201ewzrost mastifa\u201d. <strong>Wagi wzorzec nie podaje w og\u00f3le.<\/strong><\/li>\n<li><strong>Canadian Kennel Club<\/strong>, drugi dokument p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ski (redakcja obowi\u0105zuje od stycznia 2004 roku): te same minima, wydrukowane w mierze metrycznej \u2014 76,25 cm dla samc\u00f3w i 69,75 cm dla suk. Wagi tak\u017ce nie ma.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wynika z tego rzecz wa\u017cna dla czytelnika: ka\u017cdy \u201eprzedzia\u0142 wzrostu mastifa\u201d typu \u201eod\u2013do\u201d nie jest cytatem ze wzorca, bo g\u00f3rnej granicy tam nie ma. Jest dolna poprzeczka, poni\u017cej kt\u00f3rej pies zostaje na ringu obni\u017cony w ocenie \u2014 i nie ma sufitu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liczby dotycz\u0105ce wagi, kt\u00f3re mimo wszystko da si\u0119 poda\u0107, pochodz\u0105 nie ze wzorc\u00f3w, lecz z materia\u0142\u00f3w informacyjnych rejestru i klubu rasy \u2014 a te dwa \u017ar\u00f3d\u0142a niezale\u017cnie od siebie si\u0119 zgadzaj\u0105: <strong>samce 73\u2013104 kg, suki 54\u201377 kg<\/strong> (w funtach odpowiednio 160\u2013230 i 120\u2013170). Klub brytyjski dodaje uczciwe zastrze\u017cenie, \u017ce realnego maksimum wielko\u015bci ta rasa nie ma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce przedzia\u0142y samc\u00f3w i suk pokrywaj\u0105 si\u0119 tylko cz\u0119\u015bciowo. Sprowadzanie ich do jednego wsp\u00f3lnego przedzia\u0142u jest niedopuszczalne: r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy p\u0142ciami jest w tej rasie wi\u0119ksza ni\u017c u wi\u0119kszo\u015bci innych, a u\u015bredniony zakres opisywa\u0142by psa, kt\u00f3ry nie istnieje.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Cztery rejestry \u2014 cztery r\u00f3\u017cne dokumenty<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zestawienie wzorc\u00f3w przynosi jeszcze jedno odkrycie, o kt\u00f3rym zwykle si\u0119 milczy: rejestry r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nie tylko liczbami, lecz tak\u017ce tym, jaki zgryz uznaj\u0105 za prawid\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Rejestr<\/th><th>Wzrost<\/th><th>Waga<\/th><th>Umaszczenie<\/th><th>Zgryz<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td><strong>FCI nr 264<\/strong><\/td><td>nie podaje<\/td><td>nie podaje<\/td><td>morelowe, p\u0142owe, pr\u0119gowane<\/td><td>c\u0119gowy lub odwrotny no\u017cycowy<\/td><\/tr><tr><td><strong>The Kennel Club (Wielka Brytania)<\/strong><\/td><td>nie podaje<\/td><td>nie podaje<\/td><td>morelowe, p\u0142owe, pr\u0119gowane<\/td><td>c\u0119gowy lub odwrotny no\u017cycowy<\/td><\/tr><tr><td><strong>AKC<\/strong><\/td><td>minimum 30 \/ 27\u00bd cala<\/td><td>nie podaje<\/td><td>p\u0142owe, morelowe, pr\u0119gowane<\/td><td>preferowany no\u017cycowy<\/td><\/tr><tr><td><strong>Canadian Kennel Club<\/strong><\/td><td>minimum 76,25 \/ 69,75 cm<\/td><td>nie podaje<\/td><td>morelowe, <strong>srebrzystop\u0142owe<\/strong>, ciemne p\u0142owo-pr\u0119gowane<\/td><td>preferowany no\u017cycowy<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O zgryzie: linia brytyjsko-europejska dokument\u00f3w opisuje jako norm\u0119 zgryz c\u0119gowy albo taki, w kt\u00f3rym dolne siekacze wysuwaj\u0105 si\u0119 przed g\u00f3rne \u2014 nigdy jednak tak daleko, \u017ceby przy zamkni\u0119tej kufie by\u0142o wida\u0107 z\u0119by. Wzorce p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skie preferuj\u0105 zgryz no\u017cycowy i dopuszczaj\u0105 umiarkowany przodozgryz. Nie jest to b\u0142\u0105d \u017cadnego z rejestr\u00f3w, lecz odmienna tradycja redakcyjna, i nie wolno zlewa\u0107 obu uj\u0119\u0107 w \u201ejedn\u0105 prawd\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Druga r\u00f3\u017cnica dotyczy umaszczenia. Srebrzystop\u0142owe, kt\u00f3re cz\u0119sto pojawia si\u0119 w opisach rasy, faktycznie istnieje we wzorcu \u2014 ale w p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skim, kanadyjskim; tekst brytyjski i europejski wymieniaj\u0105 trzy ma\u015bci i tej w\u015br\u00f3d nich nie ma. Poprawnie brzmi wi\u0119c nie \u201emastify bywaj\u0105 srebrzystop\u0142owe\u201d, lecz \u201ewzorzec kanadyjski uznaje ma\u015b\u0107 srebrzystop\u0142ow\u0105\u201d. We wszystkich redakcjach obowi\u0105zkowe pozostaj\u0105 ciemna kufa, ciemne uszy i ciemny nos wraz z ciemn\u0105 obw\u00f3dk\u0105 wok\u00f3\u0142 oczu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Godne uwagi jest r\u00f3wnie\u017c to, co we wzorcach dosz\u0142o ostatnio. Obowi\u0105zuj\u0105cy tekst FCI wprost nazywa nadmiar fa\u0142d\u00f3w i nadmiar sk\u00f3ry u doros\u0142ego psa w spoczynku nieakceptowalnym oraz wymaga, \u017ceby oczy by\u0142y wolne od widocznych problem\u00f3w, a lu\u017ane powieki okre\u015bla jako wysoce niepo\u017c\u0105dane. To sformu\u0142owania wymierzone w przetypowanie \u2014 rejestr reaguje na zdrowie, a nie tylko opisuje wygl\u0105d.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Historia: co naprawd\u0119 po\u015bwiadcza dokument<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wiarygodnie udokumentowana historia rasy jest kr\u00f3tsza, ni\u017c si\u0119 powszechnie s\u0105dzi, i zaczyna si\u0119 p\u00f3\u017ano. S\u0142owo <em>mastivus<\/em> pojawia si\u0119 po raz pierwszy w tek\u015bcie prawnym \u2014 w asyzie le\u015bnej z Woodstock z 1184 roku, o kt\u00f3rej b\u0119dzie mowa ni\u017cej. Psy tego typu, czyli du\u017ce psy str\u00f3\u017cuj\u0105ce, s\u0105 na Wyspach Brytyjskich po\u015bwiadczone od dawna; rasa w dzisiejszym rozumieniu \u2014 z ksi\u0119g\u0105 hodowlan\u0105, wzorcem i rejestracj\u0105 \u2014 powstaje jednak dopiero w latach 1870\u201380 wraz z Kennel Clubem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jeden epizod jest naprawd\u0119 udokumentowany i zas\u0142uguje na swoje miejsce. W \u201eMourt&#8217;s Relation\u201d, wydanym w Londynie w 1622 roku opisie pierwszych miesi\u0119cy kolonii w Plymouth, pod zapisem z pi\u0105tku 12 stycznia opowiedziano, jak dw\u00f3ch osadnik\u00f3w posz\u0142o ci\u0105\u0107 trzcin\u0119, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 \u201edu\u017c\u0105 suk\u0119 mastifa i spaniela\u201d; psy pogoni\u0142y za jeleniem, a ludzie zab\u0142\u0105dzili. To prawdziwy tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy, a nie opowie\u015b\u0107 z drugiej r\u0119ki. Ale i tu potrzebne jest zastrze\u017cenie: \u201emastif\u201d w angielszczy\u017anie XVII wieku to nazwa <em>typu<\/em> \u2014 du\u017cego psa str\u00f3\u017cuj\u0105cego \u2014 a nie nazwa zarejestrowanej rasy. Pies na \u201eMayflower\u201d jest po\u015bwiadczony; \u201emastif angielski w dzisiejszym rozumieniu\u201d ju\u017c nie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak\u017ce najbardziej dramatyczna cz\u0119\u015b\u0107 historii daje si\u0119 udokumentowa\u0107: stan rasy po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Wzorzec FCI odnotowuje, \u017ce rasa w Wielkiej Brytanii niemal wtedy wymar\u0142a i \u017ce p\u00f3\u017aniej sprowadzono materia\u0142 hodowlany. Archiwa klubowe pozwalaj\u0105 powiedzie\u0107 wi\u0119cej. Old English Mastiff Club opisuje we w\u0142asnej kronice otwarte zebranie z 1946 roku w Londynie, na kt\u00f3rym pi\u0119tna\u015bcie os\u00f3b postanowi\u0142o ratowa\u0107 ras\u0119; w ca\u0142ym kraju uda\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas odszuka\u0107 od 20 do 30 mastif\u00f3w, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142a ju\u017c za stara do hodowli. Wed\u0142ug relacji Mastiff Association zdatna do rozrodu pozosta\u0142a w istocie jedna suka: Sally of Coldblow, z jedynego miotu urodzonego w czasie wojny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Skojarzono j\u0105 z samcem o imieniu Templecomb Taurus, o kt\u00f3rym kronika klubowa pisze z rzadk\u0105 szczero\u015bci\u0105: czy by\u0142 mastifem, czy <a href=\"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/breed-bullmastiff\">bulmastifem<\/a>, nie da si\u0119 stwierdzi\u0107 na pewno, bo jego w\u0142a\u015bciciel zgin\u0105\u0142 podczas bombardowa\u0144, a dokument\u00f3w nie by\u0142o. Z tego skojarzenia urodzi\u0142o si\u0119 siedemna\u015bcie szczeni\u0105t, z kt\u00f3rych prze\u017cy\u0142o jedno \u2014 suka Nydia of Frithend, urodzona w 1947 roku. P\u00f3\u017aniej ras\u0119 odbudowywano psami sprowadzonymi: ma\u0142\u017ce\u0144stwo Mellish z Vancouveru podarowa\u0142o Brytyjczykom trzy blisko spokrewnione szczeni\u0119ta, osobno kupiono pr\u0119gowanego samca Valient Diadem, a kilka ps\u00f3w przyjecha\u0142o z kanadyjskiej hodowli Heatherbelle.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wida\u0107 po tym, jak powstaje formu\u0142a \u201eras\u0119 uratowa\u0142y dwa psy\u201d. Nie jest wymy\u015blona, ale skr\u00f3cona: \u017cywych mastif\u00f3w by\u0142o od dwudziestu do trzydziestu, a zdatna do hodowli by\u0142a jedna suka. I jeszcze jedno, co w\u0142a\u015bciciel powinien wiedzie\u0107: dzisiejsza populacja wysz\u0142a z bardzo w\u0105skiego gard\u0142a, dlatego pytanie o pokrewie\u0144stwo nie jest w tej rasie teoretyczne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Legendy, kt\u00f3re warto nazywa\u0107 legendami<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najciekawsze w historii mastifa jest to, \u017ce najg\u0142o\u015bniejsze opowie\u015bci o rasie obali\u0142a jej w\u0142asna praca fundamentalna \u2014 \u201eThe History of the Mastiff\u201d M. B. Wynna, wydana w 1886 roku. Dzisiejsze opisy rasy powtarzaj\u0105 legendy i powo\u0142uj\u0105 si\u0119 przy tym na Wynna, kt\u00f3ry akurat te legendy roz\u0142o\u017cy\u0142 na cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>\u201eMastify walczy\u0142y z legionami Cezara, a pod wra\u017ceniem Rzymianie wywozili je na areny\u201d.<\/strong> W \u201eWojnie galijskiej\u201d Cezara nie ma ani jednej wzmianki o psach \u2014 ani o brytyjskich, ani o jakichkolwiek innych. Prawdziwe \u015bwiadectwo antyczne pochodzi od Strabona i brzmi inaczej: z Brytanii istotnie wywo\u017cono psy, ale <em>my\u015bliwskie<\/em>, a na wojnie u\u017cywali ich Celtowie, nie Rzymianie. Oppian na pocz\u0105tku III wieku opisuje psa brytyjskiego jako ma\u0142ego, chudego i kud\u0142atego \u2014 czyli jako przeciwie\u0144stwo mastifa.<\/li>\n<li><strong>\u201eNa dworze by\u0142 rzymski urz\u0119dnik odpowiedzialny za brytyjskie psy bojowe\u201d.<\/strong> To b\u0142\u0105d odczytu z XVI wieku. W p\u00f3\u017anorzymskim spisie urz\u0119d\u00f3w widnieje <em>procurator gynaecii<\/em> \u2014 kierownik pa\u0144stwowej manufaktury tkackiej w Wencie, dzisiejszym Winchesterze. Kto\u015b odczyta\u0142 to s\u0142owo jako <em>cynegii<\/em>, \u201emy\u015bliwski\u201d, i tak narodzi\u0142 si\u0119 nadzorca ps\u00f3w, kt\u00f3rego nigdy nie by\u0142o. Wynn zdemaskowa\u0142 t\u0119 pomy\u0142k\u0119 ju\u017c w 1886 roku i gorzko zauwa\u017cy\u0142, \u017ce autor za autorem przepisuje cudze b\u0142\u0119dy.<\/li>\n<li><strong>\u201eSuka sir Peersa Legha broni\u0142a rannego pana pod Azincourt w 1415 roku i da\u0142a pocz\u0105tek linii z Lyme Hall\u201d.<\/strong> Sam Wynn wprowadza t\u0119 opowie\u015b\u0107 s\u0142owami \u201elegenda g\u0142osi\u201d. Peers Legh zmar\u0142 w 1422 roku w Pary\u017cu, a nie na polu pod Azincourt; tablica pami\u0105tkowa, kt\u00f3r\u0105 przytacza si\u0119 jako dow\u00f3d, powsta\u0142a w 1626 roku, czyli dwa stulecia p\u00f3\u017aniej, i psa nie wspomina w og\u00f3le. Wymowniejsze jest co innego: w przyrodniczym opisie Lancashire i Cheshire z 1700 roku, sporz\u0105dzonym przez krewnego Legh\u00f3w, obszernie opisano byd\u0142o i jelenie z Lyme Hall \u2014 i ani s\u0142owa o wybitnych psach. Sami za\u0142o\u017cyciele nowoczesnej rasy w korespondencji z 1873 roku nazywali mastify z Lyme Hall przekazanym mitem.<\/li>\n<li><strong>\u201eNa \u00abTitanicu\u00bb by\u0142 mastif\u201d.<\/strong> Na pok\u0142adzie udokumentowano dwana\u015bcie ps\u00f3w, prze\u017cy\u0142y trzy \u2014 dwa szpice i peki\u0144czyk, czyli psy ma\u0142e, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o zabra\u0107 do szalup. Mastifa nie ma w \u017cadnym zestawieniu.<\/li>\n<li><strong>\u201eNazwa pochodzi od anglosaskiego <em>masty<\/em>, \u00abkrzepki\u00bb\u201d.<\/strong> S\u0142owniki etymologiczne wywodz\u0105 to s\u0142owo inaczej: ze starofrancuskiego <em>mastin<\/em>, a ten z \u0142aciny ludowej <em>mansuetinus<\/em> od <em>mansuetus<\/em>, \u201eoswojony, \u0142agodny\u201d \u2014 dos\u0142ownie \u201eprzyzwyczajony do r\u0119ki\u201d. Najwi\u0119ksza ironia rasy polega na tym, \u017ce imi\u0119 olbrzymiego psa str\u00f3\u017cuj\u0105cego znaczy \u201eoswojony\u201d. A <em>masty<\/em> nie jest \u017ar\u00f3d\u0142em nazwy, lecz odwrotnie \u2014 p\u00f3\u017aniejsz\u0105 angielsk\u0105 pochodn\u0105 od niej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Osobno trzeba sprostowa\u0107 jedno rozpowszechnione twierdzenie, bo stoi ono na g\u0142owie. Cz\u0119sto czyta si\u0119, \u017ce w \u015bredniowiecznej Anglii mastify wolno by\u0142o trzyma\u0107 tylko szlachcie. W rzeczywisto\u015bci prawo le\u015bne robi\u0142o dok\u0142adnie odwrotnie: mastif by\u0142 w\u0142a\u015bnie tym psem, kt\u00f3rego prostemu cz\u0142owiekowi trzyma\u0107 <em>by\u0142o wolno<\/em>. Asyza z 1184 roku nakazywa\u0142a \u201eokaleczanie mastif\u00f3w\u201d w lasach kr\u00f3lewskich, a Karta Le\u015bna z 1217 roku doprecyzowa\u0142a procedur\u0119 \u2014 przegl\u0105d raz na trzy lata i odci\u0119cie trzech pazur\u00f3w przedniej \u0142apy, z kar\u0105 za psa nieprzejrzanego. Sens polega\u0142 na tym, \u017ceby zostawi\u0107 gospodarzowi str\u00f3\u017ca, ale odebra\u0107 psu zdolno\u015b\u0107 gonienia jeleni. Ograniczenie stanowe w prawie le\u015bnym rzeczywi\u015bcie istnia\u0142o \u2014 dotyczy\u0142o jednak <em>chart\u00f3w<\/em>, a tekst, na kt\u00f3ry zwykle si\u0119 przy tym powo\u0142uje, jest falsyfikatem z ko\u0144ca XII wieku, podszywaj\u0105cym si\u0119 pod prawa Kanuta.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Rekord Zorby: co naprawd\u0119 publikuje \u201eGuinness\u201d<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O mastifie o imieniu Aicama Zorba of La-Susa pisze si\u0119 w niemal ka\u017cdym opisie rasy i niemal zawsze z tymi samymi liczbami. Sprawdzili\u015bmy, co \u201eKsi\u0119ga rekord\u00f3w Guinnessa\u201d publikuje dzisiaj \u2014 i obraz wygl\u0105da inaczej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obowi\u0105zuj\u0105cy rekord Zorby nie brzmi \u201enajci\u0119\u017cszy pies\u201d, lecz <strong>najd\u0142u\u017cszy pies w historii<\/strong>: 2,554 m. Razem z nim podano obw\u00f3d klatki piersiowej 1,447 m, obw\u00f3d szyi 87,7 cm, <strong>wysoko\u015b\u0107 w k\u0142\u0119bie 88,7 cm<\/strong> i <strong>wag\u0119 144,66 kg<\/strong>. Kategoria \u201enajci\u0119\u017cszy pies\u201d w\u015br\u00f3d obowi\u0105zuj\u0105cych rekord\u00f3w ju\u017c nie istnieje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwa\u017cniejsze dotyczy najg\u0142o\u015bniejszej liczby. Wy\u017csz\u0105 wag\u0119 u Zorby faktycznie odnotowano \u2014 153,5 kg w marcu 1989 roku \u2014 ale sama notka Guinnessa wyja\u015bnia, w jakich okoliczno\u015bciach: pies zosta\u0142 u krewnego, ten go przekarmia\u0142, mocno przybra\u0142, a potem wr\u00f3ci\u0142 do swojej normalnej wagi. To zatem nie osi\u0105gni\u0119cie rasy ani \u201erobocza\u201d waga olbrzyma, lecz epizod przekarmienia, i podawanie go jako rekordu jest nie\u015bcis\u0142e. Jeszcze wy\u017csze liczby, kt\u00f3re kr\u0105\u017c\u0105 po opisach rasy, pochodz\u0105 z drukowanych wyda\u0144 dawnych lat, a nie z tego, co organizacja publikuje obecnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta historia jest dobrym przyk\u0142adem og\u00f3lnej regu\u0142y: im efektowniej brzmi \u201eciekawostka\u201d o rasie, tym wi\u0119ksza szansa, \u017ce w\u0119druje z opisu do opisu bez zderzenia ze \u017ar\u00f3d\u0142em.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Jak wygl\u0105da mastif angielski<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/66a3ae917e85d715540426.avif\" alt=\"Jak wygl\u0105da mastif angielski: wzorzec i wygl\u0105d\" class=\"wp-image-131830\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wzorzec opisuje mastifa przez masywno\u015b\u0107 i proporcje, a nie przez centymetry. G\u0142owa ma sprawia\u0107 wra\u017cenie kwadratowej z ka\u017cdej strony, a na proporcjach g\u0142owy opiera si\u0119 ca\u0142a rasa.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>G\u0142owa.<\/strong> Czaszka szeroka mi\u0119dzy uszami, czo\u0142o p\u0142askie, z fa\u0142dami, gdy pies si\u0119 czym\u015b zainteresuje. Szeroko\u015b\u0107 do d\u0142ugo\u015bci g\u0142owy ma si\u0119 jak 2 do 3.<\/li>\n<li><strong>Kufa.<\/strong> Kr\u00f3tka, szeroka pod oczami, niemal jednakowo szeroka a\u017c do nosa, jakby uci\u0119ta pod k\u0105tem prostym. Jej d\u0142ugo\u015b\u0107 to jedna trzecia ca\u0142ej g\u0142owy, a obw\u00f3d kufy do obwodu g\u0142owy przed uszami ma si\u0119 jak 3 do 5.<\/li>\n<li><strong>Oczy.<\/strong> Umiarkowanej wielko\u015bci, szeroko rozstawione, orzechowe, im ciemniejsze, tym lepiej. Wzorzec wymaga, \u017ceby by\u0142y wolne od widocznych problem\u00f3w, a lu\u017ane powieki nazywa wysoce niepo\u017c\u0105danymi.<\/li>\n<li><strong>Uszy.<\/strong> Ma\u0142e, cienkie w dotyku, szeroko i wysoko osadzone, w spoczynku przylegaj\u0105ce do policzk\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Korpus.<\/strong> Klatka piersiowa szeroka, g\u0142\u0119boka, dobrze opuszczona mi\u0119dzy przednimi ko\u0144czynami; grzbiet szeroki i umi\u0119\u015bniony; d\u0142ugo\u015b\u0107 tu\u0142owia od \u0142opatki do guza kulszowego przewy\u017csza wysoko\u015b\u0107 w k\u0142\u0119bie.<\/li>\n<li><strong>Szyja.<\/strong> Umiarkowanie d\u0142uga, bardzo umi\u0119\u015bniona; w obwodzie o 2,5\u20135 cm mniejsza ni\u017c czaszka przed uszami.<\/li>\n<li><strong>Ogon.<\/strong> Wysoko osadzony, si\u0119ga do staw\u00f3w skokowych lub nieco ni\u017cej, szeroki u nasady, zw\u0119\u017caj\u0105cy si\u0119 ku ko\u0144cowi.<\/li>\n<li><strong>Szata.<\/strong> Kr\u00f3tka, przylegaj\u0105ca, szorstsza na szyi i \u0142opatkach, z g\u0119stym podszerstkiem.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Osobnej uwagi wymagaj\u0105 fa\u0142dy. Uchodz\u0105 cz\u0119sto za ozdob\u0119 rasy, ale obowi\u0105zuj\u0105cy wzorzec europejski stawia granic\u0119: u doros\u0142ego psa w spoczynku nadmiar fa\u0142d\u00f3w i nadmiar sk\u00f3ry s\u0105 nieakceptowalne. Praktyczn\u0105 stron\u0119 tego widzi ka\u017cdy w\u0142a\u015bciciel \u2014 to w\u0142a\u015bnie w fa\u0142dach naj\u0142atwiej zaczyna si\u0119 wilgotne zapalenie sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Charakter: spok\u00f3j, kt\u00f3ry nie znaczy nieustraszono\u015bci<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/logo-141592.jpg\" alt=\"Mastif angielski\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wzorzec opisuje temperament mastifa jako po\u0142\u0105czenie dostojno\u015bci i odwagi: pies spokojny, przywi\u0105zany do w\u0142a\u015bcicieli, zdolny str\u00f3\u017cowa\u0107, wobec obcych zwykle oboj\u0119tny. Sformu\u0142owanie \u201ezwykle oboj\u0119tny\u201d trafia lepiej ni\u017c zwyczajowe \u201enieufny\u201d: typow\u0105 reakcj\u0105 mastifa na go\u015bcia nie jest napi\u0119cie, lecz brak zainteresowania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na co dzie\u0144 to pies o niskiej aktywno\u015bci w domu i bardzo wysokim przywi\u0105zaniu do ludzi. Mastif \u017ale znosi samotno\u015b\u0107 i chodzi za swoim cz\u0142owiekiem z pokoju do pokoju. Bywa por\u00f3wnywany ze spokojnymi rasami w rodzaju psa, jakim jest <a href=\"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/breed-sussex-spaniel\">sussex spaniel<\/a>, i je\u015bli chodzi o tempo, por\u00f3wnanie jest trafne: mastif potrzebuje codziennych, ale niespiesznych spacer\u00f3w, a nie wysi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jego zachowanie obronne opiera si\u0119 raczej na masie i obecno\u015bci ni\u017c na z\u0119bach: typowa taktyka polega na tym, \u017ceby wsun\u0105\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy obcego a w\u0142a\u015bciciela i czeka\u0107. To pies m\u0105dry i wra\u017cliwy na ton g\u0142osu, kt\u00f3ry \u017ale reaguje na krzyk i szorstko\u015b\u0107, a dobrze na konsekwencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">L\u0119kliwo\u015b\u0107: to, w czym wzorzec i klub si\u0119 nie zgadzaj\u0105<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tu kryje si\u0119 rozbie\u017cno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 warto zna\u0107 przed kupnem szczeni\u0119cia. Wzorzec FCI formu\u0142uje rzecz surowo: l\u0119kliwo\u015b\u0107 jest nieakceptowalna. To wymaganie wobec ringu \u2014 pies, kt\u00f3ry si\u0119 boi, nie powinien dosta\u0107 oceny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brytyjski klub rasy m\u00f3wi w informacjach dla w\u0142a\u015bcicieli inaczej i bardziej otwarcie: l\u0119kliwo\u015b\u0107 w rasie si\u0119 zdarza. I dodaje praktyczn\u0105 konsekwencj\u0119 \u2014 je\u015bli l\u0119kliwego mastifa przyci\u015bnie si\u0119 poza granic\u0119 jego wytrzyma\u0142o\u015bci tam, gdzie ucieczka nie jest mo\u017cliwa, jego zachowanie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 problematyczne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Te dwa stwierdzenia nie s\u0105 ze sob\u0105 sprzeczne: wzorzec opisuje stan po\u017c\u0105dany, klub to, co wyst\u0119puje w realnej populacji. Dla kupuj\u0105cego znaczy to rzecz bardzo konkretn\u0105: pozna\u0107 trzeba nie tylko szczeni\u0119, ale i jego matk\u0119, i przyjrze\u0107 si\u0119 dok\u0142adnie temu, jak zachowuje si\u0119 ona wobec obcego cz\u0142owieka we w\u0142asnym domu. Olbrzym, kt\u00f3ry si\u0119 boi, to sytuacja znacznie trudniejsza ni\u017c l\u0119kliwy pies \u015bredniej wielko\u015bci, i w\u0142a\u015bnie dlatego wczesna, cierpliwa socjalizacja nie jest w tej rasie \u017cyczeniem, lecz konieczno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zdrowie: co bada si\u0119 u rodzic\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"721\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy-1024x721.webp\" alt=\"Mastif angielski \u2014 Zdrowie: typowe choroby i profilaktyka\" class=\"wp-image-131921\" srcset=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy-1024x721.webp 1024w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy-300x211.webp 300w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy-768x541.webp 768w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy-1536x1082.webp 1536w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy-860x606.webp 860w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/english-mastiff-puppy.webp 1643w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najbardziej u\u017cyteczne, co da si\u0119 powiedzie\u0107 o zdrowiu tej rasy, to nie lista chor\u00f3b, lecz wykaz bada\u0144, kt\u00f3re klub rasy uznaje za obowi\u0105zkowe dla ps\u00f3w hodowlanych. Mastiff Club of America przyj\u0105\u0142 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 redakcj\u0119 takiego dokumentu 16 stycznia 2025 roku i jest ona skierowana wprost do hodowc\u00f3w: przebada\u0107 nale\u017cy <strong>i ojca, i matk\u0119<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Badanie<\/th><th>Jak i od jakiego wieku<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td><strong>Dysplazja staw\u00f3w biodrowych<\/strong><\/td><td>Ocena OFA, nie wcze\u015bniej ni\u017c w 24. miesi\u0105cu<\/td><\/tr><tr><td><strong>Dysplazja staw\u00f3w \u0142okciowych<\/strong><\/td><td>Ocena OFA, nie wcze\u015bniej ni\u017c w 24. miesi\u0105cu<\/td><\/tr><tr><td><strong>Oczy<\/strong><\/td><td>Badanie CAER u certyfikowanego okulisty weterynaryjnego, nie wcze\u015bniej ni\u017c w 24. miesi\u0105cu<\/td><\/tr><tr><td><strong>Serce<\/strong><\/td><td>Podstawowe lub rozszerzone badanie kardiologiczne, nie wcze\u015bniej ni\u017c w 12. miesi\u0105cu<\/td><\/tr><tr><td><strong>Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy<\/strong><\/td><td>Panel FT4, cTSH, TgAA w zatwierdzonym laboratorium, nie wcze\u015bniej ni\u017c w 12. miesi\u0105cu<\/td><\/tr><tr><td><strong>Zwichni\u0119cie rzepki<\/strong><\/td><td>Ocena OFA, nie wcze\u015bniej ni\u017c w 12. miesi\u0105cu<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cystynuria<\/strong><\/td><td>Test DNA na marker typu III \u2014 w dowolnym wieku; <strong>dodatkowo co roku badanie moczu od 18. miesi\u0105ca, i to wy\u0142\u0105cznie u niekastrowanych samc\u00f3w<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>Retinopatia wieloogniskowa, typ 1<\/strong><\/td><td>Test DNA, w dowolnym wieku<\/td><\/tr><tr><td><strong>Mielopatia zwyrodnieniowa<\/strong><\/td><td>Test DNA na rozpowszechniony wariant genu SOD1, w dowolnym wieku<\/td><\/tr><tr><td><strong>Dominuj\u0105cy zanik siatk\u00f3wki<\/strong><\/td><td>Test DNA na posta\u0107 \u201etypu bulmastifa i mastifa\u201d, w dowolnym wieku<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do certyfikatu CHIC, kt\u00f3ry klub zaleca ka\u017cdemu mastifowi hodowlanemu, obowi\u0105zkowe s\u0105 cztery pozycje: stawy biodrowe, stawy \u0142okciowe, badanie oczu CAER i serce. Wymagane jest ponadto trwa\u0142e oznakowanie psa \u2014 czip albo tatua\u017c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten wykaz jest bardziej u\u017cyteczny ni\u017c jakikolwiek opis objaw\u00f3w, bo zamienia si\u0119 w konkretne pytanie do hodowcy: popro\u015b o wgl\u0105d w wyniki bada\u0144 obojga rodzic\u00f3w, zamiast zadowala\u0107 si\u0119 zapewnieniem, \u017ce linia jest zdrowa. Zwr\u00f3\u0107 te\u017c uwag\u0119 na progi wiekowe \u2014 zdj\u0119cia staw\u00f3w maj\u0105 sens dopiero od dw\u00f3ch lat, wi\u0119c zdj\u0119cie ojca wykonane w pierwszym roku \u017cycia dla staw\u00f3w nie wystarczy.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Cystynuria: choroba, kt\u00f3ra dotyczy tylko samc\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To rzecz najbardziej swoista dla mastifa, a zarazem najgorzej rozumiana. W bazie dziedzicznych chor\u00f3b zwierz\u0105t mastif figuruje w zapisie o cystynurii <strong>typu III<\/strong> \u2014 razem z terierem irlandzkim i deerhoundem szkockim. Typ III w obowi\u0105zuj\u0105cym podziale nie oznacza po prostu \u201etrzeciego wariantu\u201d, lecz <em>dziedziczenie ograniczone p\u0142ci\u0105<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Klinicznie opisuje si\u0119 to tak: choroba wyst\u0119puje <strong>wy\u0142\u0105cznie u samc\u00f3w<\/strong> i jest <strong>zale\u017cna od androgen\u00f3w<\/strong>, czyli powi\u0105zana z hormonami p\u0142ciowymi. Mechanizm polega na zaburzonym wch\u0142anianiu zwrotnym cystyny w nerkach, przez co w moczu tworz\u0105 si\u0119 kamienie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak silny jest to zwi\u0105zek z p\u0142ci\u0105, pokazuje du\u017ca praca z 2025 roku w czasopi\u015bmie weterynaryjnej medycyny wewn\u0119trznej. Badacze przeanalizowali dokumentacj\u0119 <strong>5477<\/strong> ps\u00f3w z kamieniami cystynowymi i por\u00f3wnali j\u0105 z 263 938 psami z kamieniami o innym sk\u0142adzie oraz 44 491 psami og\u00f3lnej populacji szpitalnej, w ponad 60 rasach. Wynik: psy z kamieniami cystynowymi w <strong>99%<\/strong> by\u0142y samcami, a mediana udzia\u0142u niekastrowanych w\u015br\u00f3d tych samc\u00f3w wynios\u0142a <strong>98%<\/strong>. Rozpoznanie stawiano przed 36. miesi\u0105cem \u017cycia w 28% przypadk\u00f3w, a wi\u0119c nierzadko u m\u0142odego psa. Nawr\u00f3t wyst\u0105pi\u0142 u 5% samc\u00f3w, a 81% tych nawrot\u00f3w przypad\u0142o na zwierz\u0119ta niekastrowane. Wniosek autor\u00f3w jest ostro\u017cny i sformu\u0142owany dok\u0142adnie tak, jak trzeba: androgeny najprawdopodobniej odgrywaj\u0105 rol\u0119 w powstawaniu kamieni cystynowych u wielu ras.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Teraz o testowaniu, bo tutaj czytelnika \u0142atwo wprowadzi\u0107 w b\u0142\u0105d. Mutacja sprawcza cystynurii typu III <strong>nie jest znana<\/strong>. Test, kt\u00f3ry oferuje laboratorium Uniwersytetu Pensylwanii i kt\u00f3rego wymaga klub, jest testem na <em>sprz\u0119\u017cony marker<\/em>, a nie na sam\u0105 mutacj\u0119. W\u0142a\u015bnie dlatego klub wymaga dodatkowo corocznego badania moczu u niekastrowanych samc\u00f3w od p\u00f3\u0142tora roku \u017cycia: gdyby marker by\u0142 odpowiedzi\u0105 ostateczn\u0105, coroczny mocz nie by\u0142by potrzebny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Co z tego wynika dla w\u0142a\u015bciciela mastifa-samca? Pytanie o kamienie moczowe to pytanie do lekarza weterynarii o badanie moczu \u2014 a nie pow\u00f3d, by samodzielnie decydowa\u0107 o kastracji. Kastracja ma u rasy olbrzymiej w\u0142asne nast\u0119pstwa i nale\u017cy je rozwa\u017cy\u0107 z lekarzem, a nie na podstawie artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Skr\u0119t \u017co\u0142\u0105dka: gdzie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 wiarygodne dane<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ostre rozszerzenie i skr\u0119t \u017co\u0142\u0105dka to stan, w kt\u00f3rym licz\u0105 si\u0119 godziny. Klasyczne dane na ten temat da\u0142a seria prospektywnych kohort Glickmana i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w \u2014 i tutaj potrzebna jest \u015bcis\u0142o\u015b\u0107 co do tego, kogo te liczby dotycz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W kohorcie 1914 ps\u00f3w zapadalno\u015b\u0107 wynios\u0142a 23 przypadki na tysi\u0105c psolat u ras du\u017cych i 26 na tysi\u0105c u ras olbrzymich. Ze 105 ps\u00f3w, u kt\u00f3rych dosz\u0142o do skr\u0119tu, zmar\u0142o 30, czyli 28,6%. Skumulowana zapadalno\u015b\u0107 w okresie obserwacji wynios\u0142a 5,7%.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Druga praca tej samej grupy, na 1637 psach, szuka\u0142a czynnik\u00f3w ryzyka innych ni\u017c dietetyczne. Ryzyko podnosi\u0142y wiek, krewny pierwszego stopnia ze skr\u0119tem \u017co\u0142\u0105dka w wywiadzie, wi\u0119ksza szybko\u015b\u0107 jedzenia \u2014 oraz <strong>podwy\u017cszona miska<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tym miejscu warto si\u0119 zatrzyma\u0107, bo rada, \u017ceby du\u017cego psa karmi\u0107 z podstawki, wci\u0105\u017c pojawia si\u0119 w opisach ras \u2014 i to akurat jako profilaktyka skr\u0119tu \u017co\u0142\u0105dka. Dane m\u00f3wi\u0105 co\u015b przeciwnego: w przywo\u0142anej kohorcie podwy\u017cszonej misce przypisano oko\u0142o <strong>20%<\/strong> skr\u0119t\u00f3w u ras du\u017cych i oko\u0142o <strong>52%<\/strong> u ras olbrzymich. Badanie, kt\u00f3re wykaza\u0142oby, \u017ce podwy\u017cszona miska obni\u017ca ryzyko, nigdy nie zosta\u0142o opublikowane. Nie jest to wi\u0119c neutralne domowe udogodnienie, lecz czynnik dzia\u0142aj\u0105cy w drug\u0105 stron\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A teraz uczciwa granica tych danych. Do obu kohort w\u0142\u0105czono jedena\u015bcie ras: akita, bloodhound, collie, <a href=\"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/breed-great-dane\">dog niemiecki<\/a>, seter irlandzki, wilczarz irlandzki, nowofundland, rottweiler, bernardyn, pudel du\u017cy i wy\u017ce\u0142 weimarski. <strong>Mastifa w\u015br\u00f3d nich nie ma.<\/strong> Poprawnie sformu\u0142owane brzmi to wi\u0119c tak: mastif nale\u017cy do klasy wagowej, dla kt\u00f3rej te liczby uzyskano, i ma budow\u0119 uznawan\u0105 za sprzyjaj\u0105c\u0105 skr\u0119towi \u017co\u0142\u0105dka \u2014 w\u0142asnej statystyki skr\u0119tu dla tej rasy jednak nie przytaczamy. G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 klatki piersiowej jako czynnik ryzyka wykazano w osobnej pracy na seterach irlandzkich, a przedzia\u0142 ufno\u015bci jest tam bardzo szeroki, chodzi wi\u0119c raczej o mechanizm ni\u017c o dok\u0142adne oszacowanie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Praktycznie znaczy to: karmi\u0107 mniejszymi porcjami cz\u0119\u015bciej zamiast jedn\u0105 du\u017c\u0105; nie stawia\u0107 miski na podstawce; spowolni\u0107 zbyt szybkie jedzenie; i \u2014 przede wszystkim \u2014 zna\u0107 objawy. Niepok\u00f3j, bezskuteczne odruchy wymiotne, wzd\u0119ty i napi\u0119ty brzuch, szybki oddech. To pow\u00f3d, \u017ceby natychmiast jecha\u0107 do kliniki, a nie czeka\u0107 do rana.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Stawy, serce i oczy<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Stawy.<\/strong> Dysplazja staw\u00f3w biodrowych i \u0142okciowych zajmuje dwa pierwsze wiersze w klubowym wykazie bada\u0144, a pr\u00f3g wiekowy jest tam najwy\u017cszy \u2014 24 miesi\u0105ce. To nie formalno\u015b\u0107: ostatecznej oceny staw\u00f3w u olbrzyma po prostu wcze\u015bniej si\u0119 nie wykonuje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liczby s\u0105, ale trzeba je czyta\u0107 uwa\u017cnie, bo \u015bwiat pos\u0142uguje si\u0119 dwiema skalami, kt\u00f3rych nie da si\u0119 na siebie przeliczy\u0107. Ameryka\u0144ska baza fundacji ortopedycznej zawiera za okres od 1974 do 2016 roku <strong>12 100<\/strong> ocen staw\u00f3w biodrowych mastif\u00f3w; za dysplastyczne uznano <strong>20,7%<\/strong>, a najlepsz\u0105 not\u0119 otrzyma\u0142o 7,8%. W w\u0119\u017cszym wyborze ps\u00f3w urodzonych w latach 2011\u20132015 udzia\u0142 jest ni\u017cszy \u2014 <strong>16,3%<\/strong> z 784 ocen. Stawy \u0142okciowe: <strong>6 902<\/strong> oceny, <strong>15,4%<\/strong> ze zmianami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Schemat brytyjski zbudowany jest inaczej: nie daje odsetka \u201echorych\u201d, lecz punktacj\u0119, a im jest ona ni\u017csza, tym lepiej. W statystyce za 2024 rok mastif ma median\u0119 <strong>12<\/strong> za pi\u0119tna\u015bcie lat i <strong>13<\/strong> za ostatnie pi\u0119\u0107 lat, przy czym za pi\u0119tna\u015bcie lat oceniono tylko <strong>172<\/strong> psy, a za pi\u0119\u0107 lat <strong>50<\/strong>. Zestawianie tych 12\u201313 z ameryka\u0144skimi 20,7% jest niedopuszczalne: to r\u00f3\u017cne wielko\u015bci, a nie r\u00f3\u017cne opinie o jednej wielko\u015bci. Pewne jest z tego przede wszystkim to, \u017ce w Wielkiej Brytanii bada si\u0119 niewiele ps\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Objawy, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciciel powinien zauwa\u017cy\u0107, to kulawizna, niech\u0119\u0107 do wstawania, \u201ezaj\u0119czy\u201d ch\u00f3d i skracanie spaceru z w\u0142asnej inicjatywy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Serce.<\/strong> Badania kardiologicznego klub wymaga od 12. miesi\u0105ca i przyjmuje je w dw\u00f3ch postaciach \u2014 jako podstawowe i jako rozszerzone. W tej samej bazie ameryka\u0144skiej mastify przesz\u0142y <strong>3 341<\/strong> bada\u0144 kardiologicznych, a za dotkni\u0119te zmianami uznano <strong>0,4%<\/strong> przy 99,2% wynik\u00f3w prawid\u0142owych. Serce bada si\u0119 wi\u0119c w tej rasie planowo i systematycznie, a udzia\u0142 nieprawid\u0142owo\u015bci w badanej populacji jest niewielki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeba tu powiedzie\u0107 to, co zwykle pozostaje niedopowiedziane. Kardiomiopati\u0119 rozstrzeniow\u0105 przypisuje si\u0119 mastifowi cz\u0119sto, ale jest to choroba dobrze udokumentowana u innych olbrzym\u00f3w \u2014 przede wszystkim u doga niemieckiego, dobermana i wilczarza irlandzkiego. W bran\u017cowej bazie chor\u00f3b dziedzicznych mastifa nie ma w\u015br\u00f3d ras z kardiomiopati\u0105 rozstrzeniow\u0105; nie ma go r\u00f3wnie\u017c w materia\u0142ach ameryka\u0144skiego regulatora dotycz\u0105cych tej choroby; a w serii klinicznej 71 ps\u00f3w z potwierdzonym rozpoznaniem mastif pojawi\u0142 si\u0119 jeden jedyny raz, jako przypadek pojedynczy. Dlatego nie podajemy kardiomiopatii rozstrzeniowej jako predyspozycji rasowej mastifa. Nie znaczy to, \u017ce mastif nie choruje na serce \u2014 w\u0142a\u015bnie po to si\u0119 bada; znaczy, \u017ce to jedno rozpoznanie, przepisywane zwykle z opisu doga, nie jest z t\u0105 ras\u0105 zwi\u0105zane. Objawy, przy kt\u00f3rych nale\u017cy p\u00f3j\u015b\u0107 do lekarza poza planem, to duszno\u015b\u0107 przy zwyk\u0142ym wysi\u0142ku, kaszel, szybkie m\u0119czenie si\u0119 i omdlenia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Oczy: to, czym rasa wesz\u0142a do nauki.<\/strong> Mastif ma tu trzy r\u00f3\u017cne w\u0105tki i nie nale\u017cy ich miesza\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwszy dotyczy budowy powiek: nie bez powodu wzorzec nazywa lu\u017ane powieki wysoce niepo\u017c\u0105danymi, bo z nimi wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 podwini\u0119cie i wywini\u0119cie powieki oraz wypadni\u0119cie gruczo\u0142u trzeciej powieki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugi, najciekawszy, to dominuj\u0105cy zanik siatk\u00f3wki. Opisano go w 2002 roku w <em>PNAS<\/em> w\u0142a\u015bnie u mastif\u00f3w angielskich: przyczyn\u0105 okaza\u0142a si\u0119 punktowa zamiana w genie rodopsyny, oznaczana jako T4R. Dziedziczenie jest <strong>dominuj\u0105ce<\/strong>, wystarczy wi\u0119c jedna kopia \u2014 i ma to praktyczne nast\u0119pstwo: test DNA daje jednoznaczn\u0105 odpowied\u017a, inaczej ni\u017c przy recesywnych postaciach zaniku siatk\u00f3wki u innych ras. Wed\u0142ug opisu bazy chor\u00f3b widzenie w pierwszych miesi\u0105cach jest prawid\u0142owe, a do <strong>12\u201318 miesi\u0105ca<\/strong> zwyrodnienie jest ju\u017c rozpoznawalne i powoli rozszerza si\u0119 z jednego ogniska. Kiedy ten sam test sprawdzono na 17 innych rasach, u chorych na zanik siatk\u00f3wki ps\u00f3w z 16 ras tej mutacji nie znaleziono \u2014 jest wi\u0119c rzeczywi\u015bcie w\u0142asna dla rasy, a nie og\u00f3lnopsia; w dokumentach klubu t\u0119 posta\u0107 nazywa si\u0119 w\u0142a\u015bnie \u201etypu bulmastifa i mastifa\u201d. Ze wzgl\u0119du na dominuj\u0105ce dziedziczenie i wczesny wiek ujawnienia rasa sta\u0142a si\u0119 laboratoryjnym modelem dominuj\u0105cego barwnikowego zwyrodnienia siatk\u00f3wki u cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeci to retinopatia wieloogniskowa typu 1, dla kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c istnieje test DNA i kt\u00f3r\u0105 klub zaleca bada\u0107 w dowolnym wieku. Coroczne badanie CAER u okulisty weterynaryjnego pokrywa to, czego genetyka nie widzi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nerwy.<\/strong> W wykazie klubu jest te\u017c test DNA na mielopati\u0119 zwyrodnieniow\u0105 \u2014 na rozpowszechniony wariant genu SOD1. Du\u017ce genotypowanie 33 747 ps\u00f3w z 222 ras wykaza\u0142o, \u017ce w\u015br\u00f3d 114 przebadanych mastif\u00f3w by\u0142o 19 nosicieli i 2 psy z dwiema kopiami wariantu ryzyka, czyli cz\u0119sto\u015b\u0107 tego allelu w rasie wynosi oko\u0142o <strong>0,10<\/strong>. Wa\u017cne zastrze\u017cenie: w tym samym badaniu mastifa nie ma w\u015br\u00f3d ras, u kt\u00f3rych chorob\u0119 potwierdzono badaniem rdzenia kr\u0119gowego. Poprawnie brzmi stwierdzenie, \u017ce wariant ryzyka w rasie wyst\u0119puje i test jest stosowalny \u2014 a nie to, \u017ce mastify cz\u0119sto na t\u0119 chorob\u0119 zapadaj\u0105. Test okre\u015bla genotyp, a nie gwarantuje przebiegu choroby, i jego wynik musi zinterpretowa\u0107 lekarz weterynarii.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Upa\u0142: ryzyko, kt\u00f3re si\u0119 lekcewa\u017cy<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To, \u017ce mastif \u017ale znosi upa\u0142, pisz\u0105 wszyscy. Rzadziej t\u0142umaczy si\u0119, jak bardzo i dlaczego. Brytyjskie badanie oparte na podstawowej opiece weterynaryjnej przeanalizowa\u0142o <strong>905 543<\/strong> psy pozostaj\u0105ce pod opiek\u0105 w 2016 roku i znalaz\u0142o <strong>395<\/strong> potwierdzonych epizod\u00f3w przegrzania. Zapadalno\u015b\u0107 wypad\u0142a nisko \u2014 0,04% \u2014 ale \u015bmiertelno\u015b\u0107 epizodu wynios\u0142a <strong>14,18%<\/strong>. Jest to wi\u0119c zdarzenie rzadkie, ale naprawd\u0119 gro\u017ane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kluczowa liczba dla naszej rasy brzmi: u ps\u00f3w o masie powy\u017cej <strong>50 kg szansa przegrzania by\u0142a 3,42 raza wy\u017csza<\/strong> ni\u017c u ps\u00f3w poni\u017cej 10 kg. To ustalenie dotycz\u0105ce klasy wagowej, a nie konkretnej rasy, i mastif nale\u017cy do tej klasy ca\u0142\u0105 swoj\u0105 mas\u0105. Na li\u015bcie ras o najwy\u017cszej zapadalno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 podaje ta sama praca, mastifa nie ma \u2014 i w\u0142a\u015bnie dlatego nie m\u00f3wimy \u201emastif otwiera list\u0119\u201d, lecz to, co zmierzono: nale\u017cy do klasy wagowej, dla kt\u00f3rej uzyskano te 3,42.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugie ustalenie tego samego programu jest jeszcze bardziej praktyczne i przeczy intuicji. Mediana temperatury powietrza w dniach, w kt\u00f3rych dochodzi\u0142o do epizod\u00f3w przegrzania, wynosi\u0142a <strong>16,9 \u00b0C<\/strong>. \u017badnej fali upa\u0142\u00f3w, \u017cadnego zamkni\u0119tego samochodu \u2014 zwyczajny ch\u0142odny dzie\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 epizod\u00f3w wi\u0105za\u0142a si\u0119 z wysi\u0142kiem fizycznym, a nie z zamkni\u0119tym pomieszczeniem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla w\u0142a\u015bciciela mastifa wniosek jest konkretny: gro\u017ana jest nie tyle temperatura, ile wysi\u0142ek w tej temperaturze. D\u0142ugi spacer w tempie narzuconym przez cz\u0142owieka w \u0142agodny letni dzie\u0144 to typowy scenariusz. Objawy, przy kt\u00f3rych trzeba si\u0119 zatrzyma\u0107 i ch\u0142odzi\u0107 psa: ci\u0119\u017cki, g\u0142o\u015bny oddech, kt\u00f3ry nie uspokaja si\u0119 w spoczynku, jaskrawoczerwone b\u0142ony \u015bluzowe, chwianie si\u0119, wymioty. Ch\u0142odzi\u0107 wod\u0105 o temperaturze pokojowej i jecha\u0107 do lekarza.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Znieczulenie og\u00f3lne u giganta<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O mastifach cz\u0119sto czyta si\u0119, \u017ce s\u0105 \u201ewra\u017cliwe na narkoz\u0119\u201d. Sprawdzili\u015bmy to twierdzenie i okaza\u0142o si\u0119 ono nie\u015bcis\u0142e od razu w dw\u00f3ch miejscach \u2014 dlatego warto si\u0119 nad nim zatrzyma\u0107 d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po pierwsze, u mastifa nie opisano odr\u0119bnej rasowej wra\u017cliwo\u015bci na anestetyki: bada\u0144 farmakokinetycznych na tej rasie nie opublikowano. Historia genetycznej wra\u017cliwo\u015bci na leki, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 tu czasem wplata, dotyczy mutacji MDR1 \u2014 a to temat ps\u00f3w pasterskich i chart\u00f3w; w zestawieniu cz\u0119sto\u015bci tej mutacji wed\u0142ug ras mastif nie wyst\u0119puje w og\u00f3le.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po drugie, du\u017ca statystyka raczej przeczy wyobra\u017ceniu o \u201ekruchym olbrzymie\u201d. Brytyjskie badanie \u015bmiertelno\u015bci oko\u0142oznieczuleniowej na 98 036 psach da\u0142o ryzyko og\u00f3lne <strong>0,17%<\/strong>, czyli mniej wi\u0119cej jeden przypadek na 601 zabieg\u00f3w; u ps\u00f3w klinicznie zdrowych <strong>0,05%<\/strong>, jeden na 1849, a u chorych <strong>1,33%<\/strong>, jeden na 75. Rozstrzyga zatem stan psa, a nie jego wielko\u015b\u0107. Co wi\u0119cej, w towarzysz\u0105cej analizie czynnik\u00f3w ryzyka z podwy\u017cszonym prawdopodobie\u0144stwem zgonu oko\u0142oznieczuleniowego wi\u0105za\u0142 si\u0119 <em>spadek<\/em> masy cia\u0142a, a nie jej wzrost.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Co zatem naprawd\u0119 odr\u00f3\u017cnia olbrzyma? Wyliczenie dawki. Dla cz\u0119\u015bci substancji dawk\u0119 podaje si\u0119 nie na kilogram, lecz na powierzchni\u0119 cia\u0142a, a te dwie wielko\u015bci rozchodz\u0105 si\u0119 wraz z mas\u0105. Pogl\u0105dowo wida\u0107 to w oficjalnej charakterystyce deksmedetomidyny, leku uspokajaj\u0105cego szeroko stosowanego u ps\u00f3w: dawka jest tam podana na metr kwadratowy powierzchni cia\u0142a i osobno zaznaczono, \u017ce w przeliczeniu na kilogram <em>maleje<\/em> ona wraz ze wzrostem masy. Ilustracja z tej samej charakterystyki: pies o masie 2 kg dostaje 28,1 \u00b5g\/kg, a pies o masie 80 kg \u2014 8,7 \u00b5g\/kg tej samej substancji. R\u00f3\u017cnica na kilogram jest ponadtrzykrotna, a mechaniczne przeliczenie \u201ejak u psa \u015bredniej wielko\u015bci\u201d da\u0142oby olbrzymowi za du\u017co.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dawek do samodzielnego stosowania tu nie podajemy i podawa\u0107 nie b\u0119dziemy: to decyzja anestezjologa weterynaryjnego. Praktycznie u\u017cyteczne dla w\u0142a\u015bciciela jest co innego. Planuj\u0105c zabieg w znieczuleniu og\u00f3lnym \u2014 od kastracji po czyszczenie z\u0119b\u00f3w \u2014 warto wprost zapyta\u0107 klinik\u0119, czy ma do\u015bwiadczenie z rasami olbrzymimi, jak wylicza dawk\u0119 i jak wygl\u0105da monitorowanie w trakcie zabiegu i po nim. A skoro badanie kardiologiczne jest w tej rasie i tak przewidziane planowo, jego wynik powinien trafi\u0107 do lekarza przed znieczuleniem, a nie po nim.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Szczeni\u0119 giganta: wzrost, kt\u00f3rego nie wolno pogania\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mastif ro\u015bnie d\u0142ugo, a jego szkielet ko\u0144czy si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 p\u00f3\u017aniej ni\u017c u ras \u015brednich \u2014 wida\u0107 to ju\u017c po tym, \u017ce klub nie przyjmuje zdj\u0119\u0107 staw\u00f3w przed drugim rokiem \u017cycia. Wynikaj\u0105 z tego dwie zasady, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciciele \u0142ami\u0105 najcz\u0119\u015bciej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po pierwsze: nie przyspiesza\u0107 wzrostu. Celem odchowania olbrzyma nie jest jak najszybsze nabranie rozmiaru, lecz przej\u015bcie tej drogi powoli i r\u00f3wno oraz utrzymanie szczeni\u0119cia raczej szczup\u0142ym ni\u017c okr\u0105g\u0142ym. Karma musi by\u0107 przeznaczona wprost dla szczeni\u0105t ras du\u017cych i bardzo du\u017cych \u2014 takie karmy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nie kaloryczno\u015bci\u0105, lecz stosunkiem wapnia do fosforu i g\u0119sto\u015bci\u0105 energetyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po drugie: nie obci\u0105\u017ca\u0107. Do zako\u0144czenia wzrostu nale\u017cy unika\u0107 skok\u00f3w z wysoko\u015bci, d\u0142ugiego biegania przy rowerze, wy\u015bcig\u00f3w po schodach i wszelkich zabaw z gwa\u0142townymi zwrotami na \u015bliskiej pod\u0142odze. Spacer jest potrzebny codziennie, ale jego miar\u0105 w tym wieku s\u0105 czas i spok\u00f3j, a nie kilometry. Dywany albo chodniki na \u015bliskich pod\u0142ogach nie s\u0105 w domu ze szczeni\u0119ciem olbrzymiej rasy drobiazgiem.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Piel\u0119gnacja mastifa angielskiego<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"600\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bbb636bc6b5f3794da5931a8d0e04834c777c89b-800x600-1.jpg\" alt=\"Mastif angielski \u2014 Piel\u0119gnacja mastifa angielskiego\" class=\"wp-image-131936\" srcset=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bbb636bc6b5f3794da5931a8d0e04834c777c89b-800x600-1.jpg 800w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bbb636bc6b5f3794da5931a8d0e04834c777c89b-800x600-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bbb636bc6b5f3794da5931a8d0e04834c777c89b-800x600-1-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szata mastifa jest kr\u00f3tka, ale podw\u00f3jna, dlatego rasa linieje przez ca\u0142y rok z sezonowymi szczytami. Skomplikowanego trymowania nie ma, s\u0105 za to miejsca, kt\u00f3re wymagaj\u0105 regularno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Szata.<\/strong> Gumowa szczotka albo r\u0119kawica raz\u2013dwa razy w tygodniu, w czasie linienia codziennie. Usuwa to martwy w\u0142os i przy okazji daje sposobno\u015b\u0107, \u017ceby obejrze\u0107 sk\u00f3r\u0119.<\/li>\n<li><strong>Fa\u0142dy na kufie.<\/strong> Najwa\u017cniejszy punkt piel\u0119gnacji akurat w tej rasie. Fa\u0142dy trzeba przeciera\u0107 i przede wszystkim <strong>osusza\u0107<\/strong> \u2014 zapalenie uruchamia wilgo\u0107 w fa\u0142dzie, a nie brud. Codziennie, a szczeg\u00f3lnie po piciu i jedzeniu.<\/li>\n<li><strong>Oczy.<\/strong> Codzienny przegl\u0105d, ostro\u017cne usuwanie wydzieliny. Zaczerwienienie, mru\u017cenie oczu albo nadmierne \u0142zawienie to sprawa dla lekarza, a nie dla w\u0142asnor\u0119cznych kropli.<\/li>\n<li><strong>Uszy.<\/strong> Przegl\u0105d co tydzie\u0144; zapach, zaczerwienienie albo ciemna wydzielina \u2014 do lekarza weterynarii.<\/li>\n<li><strong>Pazury.<\/strong> Mniej wi\u0119cej raz w miesi\u0105cu. U psa o takiej masie odro\u015bni\u0119ty pazur zmienia ustawienie \u0142apy, wi\u0119c jest to sprawa staw\u00f3w, a nie estetyki.<\/li>\n<li><strong>Z\u0119by.<\/strong> Regularne szczotkowanie; budowa szcz\u0119k tej rasy sprawia, \u017ce kamie\u0144 naz\u0119bny odk\u0142ada si\u0119 niepostrze\u017cenie.<\/li>\n<li><strong>\u015alina.<\/strong> R\u0119cznik w przedpokoju to standardowe wyposa\u017cenie domu z mastifem. To w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 budowy warg, a nie objaw choroby.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O legowisku: mastif potrzebuje nie tyle powierzchni, ile mo\u017cliwo\u015bci le\u017cenia poza przej\u015bciem i w ch\u0142odzie. Twarda pod\u0142oga olbrzymowi szkodzi \u2014 potrzebne jest zbite legowisko, kt\u00f3re nie ugina si\u0119 a\u017c do pod\u0142ogi, bo inaczej na \u0142okciach tworz\u0105 si\u0119 odle\u017cyny.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Szkolenie i socjalizacja<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"1000\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bgonsrqzlxxwudkxmvpko8jvefplirlzgcdm3bvj.jpg\" alt=\"Mastif angielski \u2014 Szkolenie i socjalizacja\" class=\"wp-image-20276\" style=\"width:576px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bgonsrqzlxxwudkxmvpko8jvefplirlzgcdm3bvj.jpg 1000w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bgonsrqzlxxwudkxmvpko8jvefplirlzgcdm3bvj-300x300.jpg 300w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bgonsrqzlxxwudkxmvpko8jvefplirlzgcdm3bvj-150x150.jpg 150w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bgonsrqzlxxwudkxmvpko8jvefplirlzgcdm3bvj-768x768.jpg 768w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/bgonsrqzlxxwudkxmvpko8jvefplirlzgcdm3bvj-860x860.jpg 860w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mastif uczy si\u0119 inaczej ni\u017c rasy u\u017cytkowe. Nie lubi wielokrotnych powt\u00f3rze\u0144 i nie pracuje \u201ez zapa\u0142u\u201d: sygna\u0142 zapami\u0119tuje szybko, a wykona go wtedy, gdy zrozumie sens. Dlatego kr\u00f3tkie sesje po kilka minut dzia\u0142aj\u0105 znacznie lepiej ni\u017c d\u0142ugie, a szorstko\u015b\u0107 nie dzia\u0142a w og\u00f3le \u2014 na nacisk ta rasa odpowiada zamkni\u0119ciem si\u0119, a nie wysi\u0142kiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Socjalizacja jest u mastifa rozstrzygaj\u0105ca z prostego rachunkowego powodu: doros\u0142y pies b\u0119dzie wa\u017cy\u0142 tyle co doros\u0142y cz\u0142owiek albo wi\u0119cej. Wszystkiego, czego szczeni\u0119 nie nauczy si\u0119 do pierwszego roku \u017cycia, trzeba b\u0119dzie potem oducza\u0107 u zwierz\u0119cia, kt\u00f3rego fizycznie nie da si\u0119 przytrzyma\u0107. W pierwszych miesi\u0105cach potrzebne s\u0105 wi\u0119c spokojne spotkania z r\u00f3\u017cnymi lud\u017ami, pod\u0142o\u017cami, d\u017awi\u0119kami, \u015brodkami transportu i psami \u2014 ale w\u0142a\u015bnie spokojne i dawkowane, bez \u201ehartowania\u201d przestraszonego szczeni\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Praktyczne minimum, kt\u00f3re musi by\u0107 opanowane, zanim pies osi\u0105gnie swoj\u0105 mas\u0119: chodzenie przy cz\u0142owieku na lu\u017anej smyczy, spokojne oddawanie przedmiotu, pozwalanie na ogl\u0105danie kufy, uszu i \u0142ap, spokojne stanie do badania przez obc\u0105 osob\u0119 oraz odchodzenie na miejsce na sygna\u0142. To ostatnie nie jest ozdob\u0105: go\u015b\u0107 czuje si\u0119 w domu z mastifem bezpiecznie dok\u0142adnie w takim stopniu, w jakim pies potrafi si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 i zosta\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u017bywienie<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"525\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/e6716f556b6458df7185bdb97e7a91da_4100x.jpg\" alt=\"Mastif angielski \u2014 \u017bywienie: kluczowe zalecenia\" class=\"wp-image-131951\" srcset=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/e6716f556b6458df7185bdb97e7a91da_4100x.jpg 700w, https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/e6716f556b6458df7185bdb97e7a91da_4100x-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u017bywienie mastifa podporz\u0105dkowane jest dw\u00f3m zadaniom: nie obci\u0105\u017ca\u0107 staw\u00f3w i serca nadmiarem masy oraz zmniejszy\u0107 w ryzyku skr\u0119tu \u017co\u0142\u0105dka to, co da si\u0119 zmniejszy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Karma wed\u0142ug wieku i wielko\u015bci.<\/strong> Dla szczeni\u0119cia wprost karma dla ras du\u017cych i bardzo du\u017cych; dla psa doros\u0142ego zbilansowana dawka dobrana razem z lekarzem weterynarii, a nie wed\u0142ug reklamy.<\/li>\n<li><strong>Mniejsze porcje cz\u0119\u015bciej.<\/strong> Doros\u0142ego psa rozs\u0105dnie jest karmi\u0107 co najmniej dwa razy dziennie, dziel\u0105c dawk\u0119 dobow\u0105, zamiast podawa\u0107 j\u0105 naraz.<\/li>\n<li><strong>Miska stoi na pod\u0142odze.<\/strong> Nie na podstawce \u2014 z powod\u00f3w om\u00f3wionych szczeg\u00f3\u0142owo wy\u017cej.<\/li>\n<li><strong>Spowolni\u0107 szybko jedz\u0105cego psa.<\/strong> Szybko\u015b\u0107 jedzenia to jeden z potwierdzonych czynnik\u00f3w ryzyka skr\u0119tu \u017co\u0142\u0105dka.<\/li>\n<li><strong>Kontrola masy zamiast szacowania porcji na oko.<\/strong> U olbrzyma dwa kilogramy nadwy\u017cki s\u0105 wzrokowo niewidoczne, a dla staw\u00f3w odczuwalne; orientowa\u0107 si\u0119 nale\u017cy na wyczuwanie \u017ceber i tali\u0119 widzian\u0105 z g\u00f3ry, a wa\u017cenie powinno wej\u015b\u0107 w sta\u0142y nawyk.<\/li>\n<li><strong>Woda.<\/strong> Zawsze w swobodnym dost\u0119pie, zw\u0142aszcza w ciep\u0142ej porze roku.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O dodatkach na stawy i wszelkich kuracjach \u201ewspomagaj\u0105cych\u201d rozmawia si\u0119 z lekarzem weterynarii, zamiast wprowadza\u0107 je samodzielnie: u rasy olbrzymiej jest to sprawa dawki i sensowno\u015bci, a zagadnienie zachodzi na dawk\u0119 pokarmow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Nie pomyl rasy<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u0142owo \u201emastif\u201d w nazwach kilku ras to sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o pomy\u0142ek, a razem z nazw\u0105 w\u0119druj\u0105 cudze fakty. Mastif angielski to rasa pochodzenia brytyjskiego, kt\u00f3r\u0105 w rejestrach nazywa si\u0119 po prostu <em>Mastiff<\/em>, bez przydawki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie nale\u017cy go myli\u0107 z bulmastifem, kt\u00f3ry jest ras\u0105 odr\u0119bn\u0105 i p\u00f3\u017aniejsz\u0105, z <a href=\"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/breed-neapolitan-mastiff\">mastifem neapolita\u0144skim<\/a> pochodzenia w\u0142oskiego ani z mastifem tybeta\u0144skim, kt\u00f3ry z histori\u0105 brytyjsk\u0105 nie ma nic wsp\u00f3lnego. R\u00f3\u017cnica nie jest wy\u0142\u0105cznie formalna: w brytyjskiej kohorcie, z kt\u00f3rej pochodzi mediana 9,0 roku dla mastifa, mastif neapolita\u0144ski stoi w osobnym wierszu z median\u0105 9,3 roku, a cane corso z 8,1. Jeszcze wyra\u017aniej rozchodz\u0105 si\u0119 stawy: w tej samej bazie ameryka\u0144skiej, w kt\u00f3rej mastif ma 20,7% dysplastycznych staw\u00f3w biodrowych, u mastifa neapolita\u0144skiego jest to <strong>51,3%<\/strong>, u bulmastifa 25,4%, a u mastifa tybeta\u0144skiego 15,9%. To s\u0105 zatem naprawd\u0119 r\u00f3\u017cne populacje z r\u00f3\u017cnymi liczbami i przenoszenie danych z jednej na drug\u0105 jest niedopuszczalne.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Komu mastif odpowiada, a komu nie<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.tvaryny.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/gallery-141592.jpg\" alt=\"Mastif angielski zdj\u0119cie\" style=\"width:302px;height:auto\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mastif pasuje do cz\u0142owieka, kt\u00f3ry chce spokojnego olbrzyma w domu, jest got\u00f3w codziennie niespiesznie spacerowa\u0107 i nie oczekuje od psa ani sportu, ani aktywnej pracy. Dobrze czuje si\u0119 tam, gdzie prawie zawsze kto\u015b jest w domu i gdzie jego obecno\u015b\u0107 w pokoju uchodzi za norm\u0119, a nie za przeszkod\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie pasuje w trzech przypadkach. Po pierwsze, gdy pies ma zostawa\u0107 sam na d\u0142ugo: ta rasa jest silnie nastawiona na cz\u0142owieka, a nawet stosunkowo samodzielne rasy, jak <a href=\"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/breed-portuguese-water-dog\">portugalski pies dowodny<\/a>, potrzebuj\u0105 towarzystwa \u2014 mastifowi jest ono niezb\u0119dne. Po drugie, gdy w mieszkaniu nie ma miejsca, w kt\u00f3rym olbrzym m\u00f3g\u0142by le\u017ce\u0107, nikomu nie przeszkadzaj\u0105c, ani mo\u017cliwo\u015bci zapewnienia ch\u0142odu latem. Po trzecie, i to jest najwa\u017cniejsze, gdy kto\u015b nie jest przygotowany na to, \u017ce wsp\u00f3lnego czasu b\u0119dzie ma\u0142o, a staro\u015b\u0107 psa zacznie si\u0119 wcze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z dzie\u0107mi mastif jest zwykle cierpliwy, ale dzia\u0142a tu nie charakter, lecz fizyka: pies o masie doros\u0142ego cz\u0142owieka mo\u017ce przewr\u00f3ci\u0107 dziecko, po prostu si\u0119 odwracaj\u0105c. Dlatego wsp\u00f3ln\u0105 przestrze\u0144 urz\u0105dza si\u0119 tak, \u017ceby ma\u0142e dziecko i doros\u0142y mastif nie zostawa\u0142y bez nadzoru, a pies mia\u0142 w\u0142asne miejsce, do kt\u00f3rego dzieci nie wchodz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wideo o rasie<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"English Mastiff - Top 10 Facts\" width=\"1170\" height=\"658\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/gi5jC6V4XGM?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mastif angielski (English Mastiff) to rasa uosabiaj\u0105ca majestat, si\u0142\u0119 i spok\u00f3j. Ten olbrzymi pies, jeden z najci\u0119\u017cszych na \u015bwiecie, imponuje swoimi\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":131992,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[7777,13371,928],"moimportance":[],"class_list":["post-20301","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-dogs-breeds","tag-psy-sredniej-wielkosci","tag-psy-ze-stojacymi-uszami","tag-928"],"views":83,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20301"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132016,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20301\/revisions\/132016"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/131992"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20301"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/tvaryny.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=20301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}