Historia pochodzenia bośniackiego owczarka
Historia tornjaka sięga głębokiej przeszłości. Pierwsze pisemne wzmianki o psach, które opisem przypominają współczesne tornjaki, pochodzą już z 1067 roku. Zostały one znalezione w archiwach diecezji Djakovo (Chorwacja). To dowodzi, że rasa jest autochtoniczna dla górskich regionów Bośni i Hercegowiny oraz Chorwacji, w szczególności Wyżyny Dynarskiej. Nazwa „tornjak” pochodzi od słowa „tor”, które w lokalnych dialektach oznacza „zagrodę dla owiec”. Wskazuje to bezpośrednio na ich główne przeznaczenie – ochronę stad.
Uważa się, że przodkami tornjaków były molosy, które dotarły na Bałkany wraz z legionami rzymskimi, a następnie krzyżowały się z miejscowymi psami pasterskimi. Izolacja obszarów górskich sprzyjała ukształtowaniu się unikalnego typu psa, idealnie przystosowanego do trudnych warunków. Przez wieki psy te były niezastąpionymi pomocnikami pasterzy, chroniąc stada przed wilkami i niedźwiedziami. Ich rozwój odbywał się poprzez naturalną selekcję – przetrwały najsilniejsze, najbardziej wytrzymałe i najinteligentniejsze osobniki.
Wraz z zanikiem tradycyjnego pasterstwa koczowniczego w połowie XX wieku rasa znalazła się na skraju wyginięcia. Populacja czystej krwi psów drastycznie się zmniejszyła. Jednak dzięki wysiłkom entuzjastów, w 1972 roku w Bośni i Chorwacji rozpoczęto program odbudowy rasy. Kynolodzy zaczęli poszukiwać ocalałych przedstawicieli, którzy odpowiadali historycznym opisom, i prowadzić planową pracę hodowlaną. Praca ta zakończyła się sukcesem: w 1981 roku rasa została zarejestrowana na poziomie krajowym, a w 2007 roku otrzymała wstępne uznanie Międzynarodowej Federacji Kynologicznej (FCI). Pełne uznanie nastąpiło w 2017 roku. Dziś tornjak jest narodową dumą Bośni i Hercegowiny oraz Chorwacji, ucieleśniając żywą historię Bałkanów. Często porównuje się go z innymi psami pasterskimi regionu, takimi jak sarplaninac czy owczarek krasowy, z których każdy ma swoją unikalną historię i cechy.
Standard i wygląd tornjaka
Tornjak to duży, potężny, ale jednocześnie proporcjonalnie zbudowany i ruchliwy pies. Sprawia wrażenie siły i godności. Jego wygląd w pełni odpowiada jego przeznaczeniu roboczemu.
- Ogólny wygląd: Korpus o niemal kwadratowym formacie, mocny, ale nie toporny. Kościec silny, ale nie zbyt ciężki. Ruchy harmonijne i zrównoważone.
- Głowa: Długa, klinowata. Część mózgoczaszki nieco szersza od kufy. Stop umiarkowany. Grzbiet nosa absolutnie prosty.
- Kufa: Prostokątna, z mocnymi i długimi szczękami. Trufla nosa duża, z szerokimi nozdrzami, koniecznie ciemnego koloru. Wargi ściśle przylegające, o ciemnej pigmentacji.
- Oczy: Migdałowe, ciemnobrązowe. Spojrzenie spokojne, pewne siebie, bez cienia strachu czy agresji. Powieki ściśle przylegające, z ciemną pigmentacją.
- Uszy: Średniej wielkości, trójkątne, wiszące i przylegające do policzków. Osadzone dość wysoko.
- Szyja: Średniej długości, muskularna, bez podgardla. Pokryta gęstą, długą sierścią, tworzącą wyraźną kryzę.
- Korpus: Kłąb umiarkowanie zaznaczony. Grzbiet prosty, szeroki i mocny. Lędźwie krótkie, muskularne. Klatka piersiowa bardzo szeroka, głęboka i owalna.
- Ogon: Długi, osadzony wysoko, bardzo ruchliwy. Pokryty gęstą i długą sierścią. W ruchu i przy pobudzeniu trzymany wysoko nad linią grzbietu.
- Sierść: Tornjak ma podwójną sierść. Włos okrywowy długi, prosty, szorstki w dotyku. Podszerstek bardzo gęsty, miękki i zwarty, szczególnie zimą. Na głowie i przedniej części kończyn sierść jest krótka. Na szyi (kryza), tylnej części kończyn („portki”) i na ogonie sierść jest szczególnie długa.
- Umaszczenie: Z reguły tornjak ma umaszczenie łaciate (parti-color). Główny kolor – biały – z wyraźnie zaznaczonymi plamami w różnych kolorach (czarnym, brązowym, rudym, płowym). Możliwe jest również umaszczenie płaszczowe, gdzie czarny „płaszcz” pokrywa tułów, a głowa, szyja i kończyny pozostają białe. Jednolity kolor jest niepożądany.
