Basenji

Te niezwykłe psy zostały ukształtowane przez samą naturę, bez ingerencji hodowlanej człowieka. Stawia je to w jednym rzędzie z tak zwanymi rasami „prymitywnymi” (co w kynologii oznacza „pierwotny”, a nie „prosty”). Uważa się, że Basenji to jedne z najstarszych psów na Ziemi. Ich wizerunki odnaleziono na płaskorzeźbach w grobowcach faraonów starożytnego Egiptu, w tym w grobowcu Tutanchamona. Zachowały się nawet starannie zabalsamowane mumie tych psów, co świadczy o ich wysokim statusie – były traktowane jako żywe amulety i cenne dary. Historycznie są bardzo blisko spokrewnione z inną starożytną rasą – psem faraona, choć ich ścieżki rozwoju rozeszły się tysiące lat temu.

Po upadku cywilizacji egipskiej ślad po tych psach zaginął, ale jak się okazało, żyły one nadal w krajach Afryki Środkowej i Zachodniej, w górę biegu Nilu. Przyjmuje się, że psy te towarzyszyły plemionom Pigmejów oraz innym ludom zamieszkującym gęste afrykańskie lasy. Pełniły tam rolę niezastąpionych pomocników podczas polowań.

W Europie Basenji po raz pierwszy zaprezentowano na wystawie Crufts w 1895 roku; nazywano je wówczas „psami z dżungli” lub „terierami kongijskimi”. Niestety, pierwsze próby sprowadzenia ich na Stary Kontynent skończyły się tragicznie – psy masowo gineły na nosówkę, na którą nie miały odporności. Nazwa „Basenji” przylgnęła do nich znacznie później. Słowo to, w tłumaczeniu z jednego z dialektów Konga, oznacza „psa skaczącego w górę i w dół” lub „leśną istotę”.

Od dawna plemiona afrykańskie wykorzystywały te psy w polowaniach z nagonką na zwierzynę, małpy, wielkie szczury trzcinowe, a nawet antylopy. Aby dostrzec zdobycz w wysokiej trawie słoniowej, Basenji wyskakują wysoko w górę (robią tzw. „świecę”) – stąd wzięła się ich nazwa. Celowa i, co najważniejsze, udana hodowla tej rasy rozpoczęła się dopiero w latach 30. XX wieku w Anglii, a następnie w USA. Międzynarodowa Federacja Kynologiczna (FCI) ostatecznie uznała i zatwierdziła wzorzec Basenji w 1964 roku (z późniejszymi zmianami).

Basenji to pies niewielkiego wzrostu, o lekkiej, arystokratycznej i zadziwiająco proporcjonalnej budowie. To ucieleśnienie gracji i atletyzmu w kompaktowym rozmiarze. Ich ruchy są lekkie, niczym u gazeli, z długim wykrokiem.

• Głowa: Pięknie wyrzeźbiona, zwężająca się ku nosowi. Czaszka płaska, umiarkowanie szeroka. Głównym atutem są delikatne zmarszczki na czole, które pojawiają się obficie, gdy pies jest czymś zainteresowany lub skupiony, nadając mu „zatroskany” wyraz.
• Uszy: Stojące, wysoko osadzone, niewielkie, z ostrymi końcami. Są lekko pochylone do przodu, niczym kaptur kobry, co dodaje pyskowi wyrazu uwagi.
• Oczy: W kształcie migdała, skośnie osadzone, ciemne. Spojrzenie jest inteligentne, tajemnicze i przenikliwe.
• Tułów: Szyja dość długa, mocna, z ładnym karkiem, płynnie przechodzi w prosty i krótki grzbiet. Klatka piersiowa głęboka, owalna, z wypukłymi żebrami, co świadczy o wytrzymałości. Brzuch wyraźnie podciągnięty, tworzący elegancką sylwetkę.
• Ogon: To wskaźnik czystości rasy i nastroju. Wysoko osadzony, guzy kulszowe wystają poza linię nasady ogona. Jest ciasno skręcony w pojedynczy lub podwójny pierścień i ściśle przylega do zadu.
• Kończyny: Proste, o cienkiej kości, ale mocne. Łapy zwarte, owalne, nie „rozczapierzone”, z grubymi opuszkami.

Odmiany umaszczenia

Sierść jest cienka, bardzo miękka, krótka i ściśle przylegająca do ciała. W słońcu lśni niczym miedź. Wzorzec wyróżnia konkretne typy umaszczenia:

1. Rudo-białe: Nasycony czerwono-rudy kolor.
2. Czarno-białe: Głęboka czerń bez domieszek brązu.
3. Tricolor: Czarno-białe z jasnymi rudymi podpalaniami nad oczami (tzw. „pestki melona”), na policzkach i przy ogonie.
4. Pręgowane: Czarne pasy na czerwono-rudym tle (najpóźniej uznane umaszczenie).

Ważny szczegół: na klatce piersiowej, końcówce ogona i łapach obowiązkowo musi występować kolor biały. Białe mogą być również kołnierz, strzałka na głowie i częściowo kończyny, ale biel nigdy nie powinna dominować nad kolorem podstawowym.

Mimo niewielkiego wzrostu, Basenji to dość poważne psy o twardym charakterze, odważne, zdecydowane i nieustraszone. Kochają niezależność i wolność bardziej niż smakołyki. Nie będą ślepo podporządkowywać się właścicielowi jak owczarki. Basenji mają skłonność do samodzielnej analizy sytuacji i podejmowania decyzji. Ta cecha łączy je z inną aborygeńską rasą – psem kananejskim, który również zachował pierwotne instynkty przetrwania. Fakt ten w żaden sposób nie wpływa negatywnie na ich doskonałe umiejętności łowieckie; po prostu te starożytne psy nie lubią bezsensownych, ich zdaniem, komend. Jeśli jednak Basenji widzi cel, pracuje zawsze z entuzjazmem.

Kot w psiej skórze

Właściciele często żartują, że mieszka z nimi kot. I nie jest to dalekie od prawdy. Basenji nie lubią wody i deszczu (mogą odmówić wyjścia na zewnątrz podczas mżawki), uwielbiają spać na podwyższeniach, obserwując wszystko z góry, i są niesamowicie czyste. Często można zobaczyć, jak Basenji myje się łapą.

Psy te absolutnie nie lubią obcych, są niespokojne, gdy na ich terytorium pojawiają się intruzi. Mało prawdopodobne, że Basenji pozwoli ci do siebie podejść, jeśli nie spotkaliście się wcześniej – bedzie trzymał dystans, nie okazując agresji, ale też nie machając ogonem. Takie zachowanie należy szanować, ponieważ Basenji to prawdziwe psy stadne, które są czułe dla „swoich” (członków rodziny) i skrajnie podejrzliwe wobec „obcych”.

Ogólnie rzecz biorąc, jest to bardzo zdrowa rasa, ponieważ przeszła surową selekcję naturalną w dżunglach Afryki. Jednak hodowla w ograniczonej puli genowej doprowadziła do skłonności do pewnych chorób genetycznych. Przyszły właściciel koniecznie musi o nich wiedzieć.

• Zespół Fanconiego: To „pięta achillesowa” rasy. Poważna choroba genetyczna nerek, w której zaburzone jest wchłanianie zwrotne pożytecznych substancji (glukozy, aminokwasów). Nerki przestają filtrować, a organizm powoli się wyniszcza. Choroba ta jest bardzo niebezpieczna, jeśli nie zostanie wykryta na czas.
  Objawy: Pies pije ogromne ilości wody, bardzo często oddaje mocz, traci na wadze przy dobrym apetycie, staje się ospały.
  Diagnostyka: Paski testowe na obecność cukru w moczu (przy normalnym poziomie cukru we krwi). Istnieje test DNA, który pozwala wykryć nosicieli. Kupuj szczenięta tylko od przebadanych rodziców (status „Clear” lub „Carrier”, ale nie „Affected”).
• Dysplazja stawów biodrowych: Schorzenie, w którym główka kości udowej o nieprawidłowym kształcie nie siedzi ciasno w panewce. Prowadzi to do kulawizny i artretyzmu. Chorobę tę można sprowokować nadmiernym obciążeniem w młodym wieku. Dopóki szczeniak rośnie, nie pozwalaj mu ciągle biegać po schodach w dół.
• Postępujący zanik siatkówki (PRA): Problem okulistyczny, który może prowadzić do całkowitej ślepoty. Zazwyczaj ujawnia się w wieku dojrzałym.
• Niedoczynność tarczycy: Niewystarczająca funkcja tarczycy. Może prowadzić do otyłości, problemów z sierścią i ospałości.

Aby twój pupil nie miał problemów z przewodem pokarmowym, musi się prawidłowo odżywiać i dużo ruszać. Nie zapominaj również o terminowym szczepieniu psa. Pierwsze szczepienia zaleca się wykonywać ściśle według harmonogramu, aby szczenię było chronione przed chorobami zakaźnymi (parwowiroza, nosówka), którymi bardzo łatwo zarazić się na spacerze. Uważnie pilnuj pupila i nie pozwalaj mu podnosić jedzenia z ziemi na ulicy – Basenji słyną jako „odkurzacze”.

Tutaj czeka cię miła niespodzianka. Basenji to jedne z najłatwiejszych w pielęgnacji psów. Praktycznie nie linieją obficie (sierść się sypie, ale jest drobna i nie wbija się w dywany „na śmierć”), a co najważniejsze, nie śmierdzą. Nawet mokry Basenji pachnie raczej jak wilgotna wełna swetra niż psem.

• Sierść: Trzeba od czasu do czasu wyczesywać specjalną gumową rękawicą, aby usunąć martwe włosy i pomasować skórę.
• Kąpiel: Kąpać takiego psa należy tylko w miarę silnych zabrudzeń, a to zdarza się dość rzadko. Same omijają kałuże szerokim łukiem. Koniecznie używaj szamponów hipoalergicznych.
• Oczy i uszy: Regularnie oglądaj i czyść uszy pupilowi wacikiem, przemywaj mu oczy naparem z rumianku lub specjalnym balsamem w razie potrzeby.
• Pazury: Nie zapominaj co miesiąc (a najlepiej raz na dwa tygodnie) przycinać Basenji pazury. Mają je mocne i rosną szybko. Długie pazury przeszkadzają w prawidłowym stawianiu łapy.
• Ubrania: Ponieważ rasa nie posiada podszerstka, psy te bardzo marzną zimą. Będziesz potrzebować garderoby: płaszcz przeciwdeszczowy na jesień i ciepły kombinezon na zimę.

Basenji to niesamowicie energiczne psy, które muszą się dużo ruszać. Będzie im dość trudno żyć w mieszkaniu, jeśli nie jesteś gotowy na długie spacery. Ponadto z Basenji kategorycznie nie wolno spacerować bez smyczy w miejscach, gdzie w pobliżu są drogi. Niestety, bardzo często Basenji giną pod kołami samochdów. Dlaczego?

Weź pod uwagę, że psy tej rasy mają przerośnięty instynkt myśliwski. Kiedy Basenji widzi cel (kota, wiewiórkę, lecącą torebkę), jego uszy „się wyłączają”. Nie da się go okiełznać krzykiem, a to oznacza, że Basenji zawsze będzie kogoś gonił. A ciągłe spacery na krótkiej smyczy nie zaspokoją wszystkich potrzeb tego zwierzęcia. Oczywiście najlepiej tym psom będzie w domu z solidnie ogrodzonym terenem (płot musi być wysoki i wkopany w ziemię, bo robią podkopy).

Basenji to dumne i kapryśne stworzenia, które dość trudno szkolić według klasycznych schematów dla psów „służbowych”. Są oczywiście bardzo inteligentne (wręcz przebiegłe), ale zbyt niezależne. Basenji nie lubią podporządkowywać się dla samego posłuszeństwa, bardzo trudno nimi zarządzać metodą przymusu. Jeśli zaczniesz wywierać presję na Basenji, po prostu „zamknie się” w sobie lub odgryzie.

Jednakże, jeśli podejdziesz do pracy z Basenji z głową i uwzględnisz wszystkie cechy tego psa (używając klikera, dużej ilości smakołyków i zabawy), to z pewnością uda ci się znaleźć z nim wspólny język. Basenji to wspaniali myśliwi, nie trzeba ich uczyć tego rzemiosła, mają silny wrodzony instynkt i doskonały węch. Pod tym względem są podobne do rhodesian ridgebacków, które również pochodzą z Afryki i pracują ze zwierzyną samodzielnie.

Porada kynologa: Zajmij się z Basenji coursingiem (bieg za mechanicznym zającem). To legalny sposób, by „spuścić parę” i zaspokoić ich pasję do pościgu. Jeśli zabraknie im wysiłku, są zdolne wywrócić dom do góry nogami.

Również Basenji dość często kradną jedzenie ze stołu. To nie złośliwość, to instynkt zbieracza. Oduczenie tego jest praktycznie niemożliwe – łatwiej po prostu chować jedzenie.

Prawidłowe żywienie to gwarancja zdrowia twojego psa. Basenji mają bardzo szybki metabolizm, ale mają skłonność do nadwagi, jeśli mało się ruszają. Wielu hodowców zaleca żywienie mieszane lub wysokiej jakości karmy holistyczne.

Wybierając karmę, koniecznie zwracaj uwagę na skład, w którym nie powinno być niezrozumiałych produktów ubocznych (pióra, rogi). Nie kupuj też karm zawierających sztuczne barwniki, aromaty i konserwanty – Basenji często miewają alergie. Jeśli karma pasuje zwierzęciu, będzie ono aktywne i pełne życia, z lśniącą sierścią.

• Basenji myją się łapami jak koty, a nawet potrafią mruczeć na swój sposób.
• Mają zrośnięte opuszki na łapach (dwa środkowe), co zdarza się rzadko.
• W ojczyźnie, w Kongu, pies kosztuje mniej niż dobra żona, ale drożej niż karabin.
• Samice Basenji mają cieczkę tylko raz w roku (jak wilki), w odróżnieniu od większości psów domowych (u których zdarza się to dwa razy do roku).

Czy Basenji gryzą?
Jak każdy pies, mogą ugryźć, jeśli zostaną sprowokowane. Nie są jednak agresywne wobec ludzi bez powodu. Nie lubią natomiast spoufalania się ze strony obcych.

Czy można spuszczać je ze smyczy w parku?
Kategorycznie nie zaleca się tego, jeśli nie jest to teren ogrodzony. Instynkt pościgu jest silniejszy niż posłuszeństwo.

Jak odnoszą się do dzieci?
Ze „swoimi” dziećmi dogadują się dobrze, o ile dzieci nie ciągną ich za uszy. Ale nie są najlepszymi niankami dla cudzych maluchów.