Broholmer — Historia i wzorzec

Historia rasy: od psa królewskiej sfory do „psa rzeźnickiego"

Wzorzec FCI wywodzi ten typ ze średniowiecza, kiedy psów tych używano do polowania na jelenie, a później przede wszystkim jako stróżów wielkich gospodarstw i dworów. Duński klub rasy (Broholmerselskabet) rozwija ten wątek szczegółowiej. Wielki duński pies myśliwski obsługiwał polowanie par force — konną gonitwę za grubym zwierzem, podczas której sfora musiała zatrzymać i przytrzymać zdobycz do przyjazdu możnowładcy. Kiedy w 1770 roku polowania par force zakazano w Danii ustawą, pies króla przestał być potrzebny — i następne stulecie przeżył jako „pies dworski", stróż zamków i majątków.

W miastach tego samego psa nazywano Slagterhunden, czyli „psem rzeźnickim", bo zwykle widywano go przy sklepach mięsnych. Rasa trafiła nawet do duńskiej ustawy o psach — jako jedna z tych, które należało trzymać zamknięte „od zachodu do wschodu słońca".

Kluczowe wydarzenie przypada na drugą połowę XIX wieku i miało podłoże polityczne. Otto von Bismarck zarządził, by „wielki duński pies" zmienił nazwę na Deutsche Dogge i stał się niemieckim psem Rzeszy, czyli by zmienił kraj pochodzenia z Danii na Niemcy. W odpowiedzi szambelan i właściciel majoratu Broholm na południu wyspy Fionia — Niels Frederik Bernhard Sehested (1813–1882) — zabrał się za hodowlę starego duńskiego psa jako samodzielnej rasy duńskiej. Materiał hodowlany zbierał po duńskich dworach i u ludzi, którzy trzymali psy „dobrego zdrowia i właściwego typu", a szczenięta oddawał właścicielom zobowiązującym się kontynuować pracę. Nazwę rasa wzięła od majątku: Broholmshunden, później broholmer.

Pierwszy wzorzec spisano w 1886 roku; wśród autorów był syn Sehesteda, Hannibal Sehested. Psy szybko rozeszły się po Danii, a w zoo w Kopenhadze broholmery trzymano od razu w trzech rolach: jako eksponaty, jako zwierzęta hodowlane, których szczenięta sprzedawano, i jako mamki dla młodych wielkich kotów. W Tivoli czarna odmiana zimą pilnowała terenu, a w lesie Gribskov czarne psy znano jako „Kulsvierhunden", psy węglarzy.

Wzorzec i wygląd zewnętrzny

Dalej następuje moment, od którego zaczyna się cała współczesna rasa. Żółtego samca C. Bastiana, potomka Mannego, skojarzono z żółtą suką Muffe. Miot urodził się 22 października 1976 roku: czworo szczeniąt — trzy psy i sukę — uznano za „broholmeropodobne" i wpisano do rejestru X w DKK pod numerami X-1 Bjørn, X-2 Dana, X-3 Sam i X-4 Thor. Ta czwórka jest fundamentem rasy.

Skalę pierwszych lat dobrze widać z arytmetyki klubu: przez pierwsze siedem lat w hodowli użyto czterech samców i sześciu suk, co dało 42 „broholmeropodobne" szczenięta w 10 miotach — średnio 4,2 przydatnego szczenięcia na miot. Przy takiej bazie od razu pojawiło się pytanie o dolanie krwi spokrewnionych molosów, a najbardziej wymowne są tu właśnie porażki. Propozycji użycia anatolijskiego karabasza komitet nie poparł. DKK kupił dużego szczeniaka mastifa hiszpańskiego — po zdjęciu stawów biodrowych z wynikiem „E" psa wycofano z programu. Zadziałał trzeci wariant: w Holandii znaleziono miot po „nieporozumieniu" między mastifem angielskim a hiszpańskim; dwa szczenięta przyjechały do Danii, sukę o imieniu Sif dopuszczono do hodowli i skojarzono z X-1 Bjørnem. Jej córka Kraka weszła do pracy hodowlanej, a samiec z miotu Bjørna i Kraki — X-31 Grane — w latach 1985–1989 został ojcem trzynastu miotów.

Najgorzej trzymała się odmiana czarna. Ratowano ją osobno: w 1996 roku DKK poradził klubowi skupić się na zachowaniu czarnych psów, po czym w całym kraju odnaleziono czarnego samca Oscara (X-393) — trzecie pokolenie po X-7 Thorze, ale, jak wprost pisze klub, z domieszką doga niemieckiego. W 1997 roku urodziły się po nim pierwsze czarne szczenięta od maja 1981.

20 kwietnia 1979 roku właściciele zebrali się w Holbæk i założyli Towarzystwo Odtworzenia Rasy Broholmer — dzisiejsze Broholmerselskabet. 26 maja 1982 roku FCI uznała rasę ostatecznie: zaktualizowany wzorzec z 1886 roku otrzymał numer 315. Formalne zakończenie rekonstrukcji klub widzi natomiast w dacie 1 stycznia 1998 roku: od tego czasu psy zaczęły dostawać zwykłe rodowody DKK/FCI, numeracja X ustąpiła numeracji Y, a Broholmerselskabet stał się pełnoprawnym klubem rasy przy DKK. Od X-1 zarejestrowano do tej pory 444 psy. Dopiero potem zezwolono na sprzedaż za granicę — z zasadą, że Danię może opuścić nie więcej niż 10 % miotu.

Podstawowe cechy rasy według wzorca FCI nr 315 (obowiązująca wersja z 3 maja 2025 roku; językiem oryginalnym wzorca jest angielski):

• Wygląd ogólny: duży pies typu mastifa, w formacie prostokąta, mocnej budowy, o powściągliwych i silnych ruchach. Sylwetkę określa przód. Wzorzec osobno wymaga wyraźnego dymorfizmu płciowego: samiec ma być wyraźnie samcem, suka wyraźnie suką.
• Proporcje: wysokość od kłębu do łokcia i od łokcia do ziemi ma się jak 1:1. Czaszka i kufa są równej długości.
• Głowa: dość duża i szeroka, sprawia wrażenie ciężkiej. Czaszka jest szeroka i raczej płaska, jej górna linia biegnie równolegle do linii kufy i leży nieco wyżej. Stop nie jest mocno zaznaczony.
• Kufa i szczęki: masywna kufa, która wydaje się krótsza przez ciężką głowę; szczęka górna i dolna równej długości. Zgryz nożycowy lub cęgowy. Nos pełny i czarny.
• Oczy: okrągłe, niezbyt duże, z ciasno przylegającymi powiekami, od jasnego do ciemnego bursztynu; wyraz ma świadczyć o dużej pewności siebie.
• Uszy: średniej wielkości, osadzone dość wysoko, wiszące i przylegające do policzków.
• Tułów: linia górna prosta, kłąb silny i wyraźnie zaznaczony, grzbiet dość długi, zad średniej długości i lekko opadający, klatka piersiowa mocna i głęboka z dobrze rozwiniętym przedpiersiem. Szyja bardzo silna, z pewnym podgardlem.
• Ogon: osadzony dość nisko, szeroki u nasady, noszony opuszczony i bez pióra; w ruchu unosi się do poziomu, najlepiej nie wyżej.
• Szata i skóra: włos krótki i ściśle przylegający, z podszerstkiem. Skóra dobrze pigmentowana i gruba, ogólnie obfita, zwłaszcza na szyi.
• Umaszczenie: żółte z czarną maską lub bez niej; rude z czarną maską lub bez niej; czarne. Maska może występować wyłącznie na kufie. Białe odmiany na piersi, łapach i końcu ogona są dopuszczalne.

Ostatni punkt to nie drobiazg, lecz świeża zmiana. W poprzedniej wersji wzorca kolor żółty szedł właśnie „z czarną maską" i dokładnie tak blok umaszczeń wygląda do dziś w wielu opisach rasy. Powodem zmiany jest własne badanie genetyczne klubu, o którym niżej.

Wzrost i masę wzorzec podaje osobno dla samców i suk — sprowadzanie ich do jednego przedziału jest błędem, tym bardziej w rasie, od której wzorzec wprost wymaga wyrazistości płciowej. Długości życia wzorzec FCI nie normuje — takiej rubryki we wzorcach ras w ogóle nie ma. Punkt odniesienia, który podaje sam klub: ankietę „weterana" właściciel dostaje w roku, w którym pies kończy osiem lat.

Z wad dyskwalifikujących warto znać te, które faktycznie się tu zdarzają: nos w kolorze innym niż czarny; przodozgryz lub tyłozgryz; różnobarwne oczy; uszy stojące; ogon zawinięty na grzbiet; nieprawidłowe umaszczenie; długi włos; agresywność lub nadmierna lękliwość. Do wad zwykłych należą między innymi uszy w różyczkę, ogon w haczyk, „sadzowaty" nalot na włosie, białe odmiany poza piersią, łapami i końcem ogona, a także inochód. Osobnym punktem wzorzec przypomina: w hodowli należy używać wyłącznie psów funkcjonalnie i klinicznie zdrowych, o typowej dla rasy budowie.