Australijski Heeler

Historia powstania tej rasy przypomina fascynującą powieść przygodową o podboju dzikiego kontynentu. Szybkie, odważne, inteligentne i wytrzymałe australijskie heelery są bardzo podobne do swoich dalekich przodków – niezależnych, wolnych i nieustraszonych dingo. To właśnie dzięki tym dzikim psom farmerzy w Australii wpadli na pomysł stworzenia psa idealnego pod każdym względem, który będzie zaganiał i pasł stada nie zważając na surowy lokalny klimat, wielkie odległości i inne możliwe trudności.

Warto zauważyć, że pierwsze próby kolonistów wykorzystania europejskich psów zakończyły się fiaskiem. Stare angielskie rasy, takie jak smithfieldy, po prostu nie wytrzymywały australijskiego upału, trudnego terenu i ogromnych dystansów pędzenia bydła. Psy dingo sprawiały wiele kłopotów miejscowym farmerom, cicho i bezszelestnie atakując bydło, więc zamiast się ich pozbywać, robotnicy postanowili stworzyć analogicznego psa jako przeciwwagę dla dingo, biorąc najlepsze cechy dzikusa i łącząc je z lojalnością psa domowego.

Kluczową postacią w historii rasy stał się hodowca Thomas Hall. Skrzyżował on oswojone dingo z krótkowłosymi collie (o umaszczeniu marmurkowo-niebieskim), które przywieziono ze Szkocji. Otrzymane psy stały się znane jako „Heelery Halla” (Hall’s Heelers). Urodziły się szczenięta wytrzymałe jak dingo, ale pracujące w milczeniu i słuchające człowieka. Miały jednak pewne problemy w interakcji z końmi i czasem bywały zbyt agresywne.

Dalsza selekcja była skomplikowana i wieloetapowa. Takiego mieszańca skrzyżowano później z dalmatyńczykiem, aby dodać lojalności wobec koni (przecież kowboje pracowali w siodle) i uzyskać unikalny wzór („cętkowanie”). Jak wiadomo, dalmatyńczyki od dawna przyjaźnią się z końmi. Jednak to nieco osłabiło cechy robocze, dlatego dodano geny, które posiadał australijski kelpie – kolejny wybitny pasterz kontynentu. Właśnie ta „wybuchowa mieszanka” krwi ukształtowała współczesnego cattle doga.

Standard tej nowej rasy został opracowany przez znawcę psów pasterskich Roberta Kaleskiego. Klub Kynologiczny Nowej Południowej Walii przyjął ten wzorzec w 1903 roku. Oficjalny standard został zatwierdzony w 1963 roku przez Australijską Krajową Radę Kynologiczną. W tym samym czasie oficjalnie zatwierdzono współczesną nazwę rasy. Co ciekawe, w procesie ewolucji ras pasterskich powstawały różne gałęzie, na przykład australijski pies pasterski z krótkim ogonem, który ma wspólne korzenie z heelerem, ale jest odrębną, samoistną rasą.

Wygląd heelera jest mylący. Na zdjęciu może wydawać się zwykłym wiejskim psem, ale na żywo to kłębek mięśni i inteligencji. Australijski heeler to pies niewielkiego wzrostu, o zwartej budowie, silny i muskularny. Główna cecha to balans. Żadna część ciała nie powinna wyglądać nieproporcjonalnie.

Głowa i kufa

Głowę ma silną, z szeroką czaszką, harmonijnie łączącą się z tułowiem. Między uszami czaszka jest szeroka, płaska, z ledwo zauważalnym guzem potylicznym. Kufa szeroka, potężna, wypełniona pod oczami, nie powinna być spiczasta jak u lisa. Nos zawsze czarny, niezależnie od umaszczenia psa. Szczęki mocne, szczególnie dobrze rozwinięta żuchwa – to narzędzie pracy psa, którym zarządza niepokornymi bykami. Uszy średniej wielkości, szeroko rozstawione, gęste i szerokie u nasady, stojące i ostre. Są w wiecznym ruchu, skanując przestrzeń.

Tułów i kończyny

Oczy średniej wielkości, owalne, ciemnobrązowe, z inteligentnym, czujnym spojrzeniem, w którym czasem błyska pierwotny ognik. Szyja średniej długości, potężna, muskularna, bez podgardla. Plecy silne i proste. Klatka piersiowa głęboka i szeroka, żebra sprężyste, ale nie beczkowate. Kończyny proste, równoległe do siebie, z dobrze rozwiniętą muskulaturą i mocnym kośćcem. Ogon osadzony dość nisko, średniej długości, opuszczony w dół, nieco zagięty, dzięki długiej sierści przypomina kitę. Ważne: kopiowanie ogona dla tej rasy nie jest standardem, w przeciwieństwie do niektórych innych pasterzy.

Sierść i umaszczenie

Sierść twarda, krótka i prosta z gęstym, ściśle przylegającym podszerstkiem, który chroni psa przed deszczem i upałem. Na tylnej stronie kończyn sierść tworzy „portki”. Wokół szyi sierść jest również dłuższa, tworząc kryzę. Najciekawsze jest jednak umaszczenie. Może być:

• Niebieskie (Blue): jednolite, albo z plamkami, albo z łatami. Często z czarnymi, niebieskimi lub płowymi znaczeniami na głowie.
• Czerwone (Red Speckle): równomierne czerwone cętkowanie na całym ciele, włącznie z podszerstkiem.

Ciekawostka: wszystkie szczenięta heelerów rodzą się białe (jak dalmatyńczyki), a dopiero z czasem pojawia się ich prawdziwe umaszczenie. To spadek po dalmatyńskiej krwi. Czasem na czole u dorosłych psów występuje biała łata, zwana „znakiem Bentleya” (Bentley Mark), na cześć jednego z legendarnych psów-założycieli rasy.

Charakter australijskiego heelera to skomplikowana mieszanka oddania, niezależności i niewiarygodnej pracowitości. To nie jest kanapowy piesek. Australijskie heelery są wierne i oddane, będą podążać za swoim panem wszędzie, jak cień. Nie ufają obcym, nawet w wieku szczenięcym są zawsze czujne, jeśli na ich terytorium pojawią się intruzi. U tych psów od urodzenia rozwinięty jest instynkt obronny, są desperacko gotowe bronić swoich bliskich.

Są na tyle pewne siebie, że łatwo mogą wdać się w nierówną walkę. Heelery raz na zawsze przywiązują się do swojego właściciela. To pies jednego pana (lub jednej rodziny). Zmiana właściciela dla dorosłego cattle doga to ogromna tragedia i trauma psychiczna.

Aby zrozumieć, czy ta rasa pasuje do ciebie, przygotowaliśmy tabelę porównawczą zalet i trudności w utrzymaniu.

Pula genowa u tych psów jest niezwykle silna. Być może dzięki genom dzikiego psa dingo, te pasterskie psy są jednymi z najbardziej wytrzymałych i odpornych na różne schorzenia. Ponadto, psy tej rasy to prawdziwi długowieczni rekordziści. Legendarny australijski heeler o imieniu Bluey został wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa jako „najstarszy pies” na świecie. Pies ten przeżył 29 lat, 5 miesięcy i 7 dni (7.06.1910 – 14.11.1939), z czego 20 lat poświęcił swojej pracy – wypasaniu stad.

Oczywiście, aby twój pies był zdrowy, trzeba o niego dbać. Heeler musi spędzać bardzo dużo czasu na świeżym powietrzu. Psy te są stworzone do tego, by zaganiać i pędzić stada. Dlatego potrzebują intensywnego wysiłku każdego dnia dla swojego zdrowia fizycznego i emocjonalnego. Jednak nawet u tak „żelaznych” psów zdarzają się słabe punkty.

Zanim kupisz szczeniaka tej rasy, koniecznie zbadaj jego dziedziczność. Odpowiedzialni hodowcy robią testy genetyczne rodzicom. Oto najczęstsze problemy:

• Wrodzona głuchota: Ponieważ rasa niesie gen białego umaszczenia (od dalmatyńczyka), szczenięta mogą rodzić się głuche na jedno lub oba uszy. Test BAER jest obowiązkowy dla szczeniąt.
• Postępujący zanik siatkówki (PRA): Genetyczna choroba oczu, która prowadzi do ślepoty. Istnieje test DNA, który pozwala wykluczyć chore psy z hodowli.
• Dysplazja stawu biodrowego: Chociaż to częściej problem dużych ras (jak bouvier des flandres), heelery również mogą na nią cierpieć z powodu dużych obciążeń.

Styl życia tych psów musi być bardzo aktywny. Oczywiście nie będą mogły żyć w mieszkaniu w trybie „kanapowej poduszki”, zwłaszcza jeśli właściciel cały dzień znika w pracy i wyprowadza pupila na zewnątrz maksymalnie na pół godziny dwa razy dziennie. Te psy są gotowe do ruchu 24 godziny na dobę. Dlatego o wiele lepiej będzie im na farmie lub w dużym prywatnym domu z wielką działką. Oczywiście możesz trzymać heelera w mieszkaniu, ale tylko pod warunkiem, że sam nie możesz przeżyć dnia bez sportu i podróży.

W takim przypadku ten australijski pies stanie się dla ciebie niezastąpionym towarzyszem, nawet jeśli będziecie mieszkać w bloku. Pielęgnacja australijskich heelerów nie jest wcale trudna. Ich sierść ma unikalną zdolność samooczyszczania. Brud wysycha i po prostu odpada. Myć je zaleca się nie częściej niż dwa razy w roku (lub jeśli pies wytarza się w czymś śmierdzącym), w przeciwnym razie sierść straci swoją właściwość – ochronną warstwę tłuszczu.

Porady dotyczące pielęgnacji:

• Hodowcy radzą zamiast częstego mycia przecierać je mokrym ręcznikiem, zamoczonym w wodzie z niewielką ilością octu – to odświeża kolor i usuwa zapach.
• Podczas kąpieli używaj tylko naturalnych szamponów bez agresywnych składników chemicznych.
• W okresie linienia (wiosną i jesienią) sierść heelera trzeba wyczesywać za pomocą pudlówki lub furminatora około cztery razy w tygodniu. Podszerstek wyłazi bardzo obficie.
• Heeler dużo się rusza, uważnie obserwuj jego łapy: przycinaj pazury (muszą być krótkie, aby nie przeszkadzały w biegu), smaruj oliwą lub innym olejem roślinnym poduszki jego łap, aby pęknięcia szybciej się goiły.
• Oczywiście nie zapominaj o oczach, które trzeba regularnie przemywać, a także pilnować, by nie wpadały do nich paprochy.

Szkolić australijskiego heelera trzeba od wczesnego wieku. To nie jest tylko rekomendacja, to konieczność dla przetrwania twoich mebli i twojego spokoju. Psy te szybko zapamiętują komendy, praktycznie od razu rozumieją, czego się od nich wymaga, jednak dość trudno im przestrzegać pewnych zasad z powodu ich naturalnej samodzielności. W ich żyłach płynie krew dzikich psów, o czym nigdy nie warto zapominać.

Szczenię jeszcze w dzieciństwie powinno zrozumieć, kto jest liderem, wtedy będzie posłuszne. Jeśli będziesz dla nich zbyt miękki i łagodny, heelery zasze samodzielnie będą podejmować decyzje i robić to, co uważają za stosowne. Ale uwaga: przywództwo to nie okrucieństwo. To konsekwencja i pewność. Nigdy nie stosuj siły fizycznej podczas treningów, jest to niedopuszczalne i moze uczynić psa agresywnym lub zastraszonym.

Problem „gryzienia pięt”

Zdarza się, że szczenięta heelera zaczynają gryźć ludzi po nogach. Musisz wytłumaczyć maluchowi, że tak robić nie wolno. Ten niezbyt dobry nawyk wielu psów pasterskich wynika z ich pracy; w ten sposób pasą bydło (podgryzają pęciny krów, by zmusić je do ruchu i błyskawicznie odskakują, by nie dostać kopytem). W warunkach domowych obiektem „zaganiania” stają się dzieci, biegacze lub rowerzyści. Przekierowuj tę energię na zabawki lub trening.

Sport dla heelera

Aby osiągnąć sukcesy w wychowaniu australijskiego heelera, zadbaj o to, by treningi były wesołe, beztroskie i różnorodne. Nudne powtarzanie „siad-waruj” szybko znudzi się temu intelektualiście. Najlepiej dla nich nadają się:

• Agility (tor przeszkód).
• Obedience (posłuszeństwo na wysokim poziomie).
• Frisbee (łapanie dysku) – tu nie mają sobie równych.
• Praca pasterska (Herding) – to idealna opcja, gdzie pies może zrealizować swój instynkt w sposób legalny.

Miejscowi mieszkańcy Australii żartobliwie uważają, że heeler Bluey przeżył 29 lat dzięki temu, że jadł mięso kangura i strusia Emu. Oczywiście nikt nie może tego potwierdzić z całą pewnością. Jasne jest jednak jedno: psy tej rasy to mięsożercy o wysokim zapotrzebowaniu na białko, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że ich przodkowie byli dzicy. Jednak, aby dieta była pełnowartościowa, pupilowi trzeba podawać warzywa, owoce, ryby, produkty mleczne.

Tym bardziej, że heeler zje to wszystko z przyjemnością. Psy te wcale nie są wybredne w jedzeniu, czasem odnosi się wrażenie, że są gotowe zjeść nawet niejadalne przedmioty. Stwarza to ryzyko: koniecznie pilnuj wielkości porcji swojego ulubieńca. Heelery mają skłonność do szybkiego przybierania na wadze, mimo swojej hiperaktywności, jeśli otrzymują więcej kalorii niż spalają. Nadwaga dla tak aktywnego psa to śmierć dla stawów.

Zasady karmienia

1. Reżim: Karm dorosłego psa 2 razy dziennie po spacerze.
2. Bezpieczeństwo: Pilnuj, by pies odpoczywał po jedzeniu minimum godzinę, inaczej może dojść do skrętu żołądka (stan śmiertelnie niebezpieczny).
3. Zakazy: Nie karm psa słodyczami, czekoladą, marynowanymi i wędzonymi produktami, ogólnie wszystkim tym, co sprzedaje się w każdym supermarkecie i co sam zjadasz z przyjemnością.

Ta rasa ma bogate tło kulturowe, o którym nie wszyscy wiedzą:

• Pies Szalonego Maxa: W kultowym filmie „Mad Max 2: Wojownik szos” wiernym towarzyszem głównego bohatera był właśnie australijski heeler. Pies o imieniu „Dog” stał się gwiazdą, choć wzięto go ze schroniska dzień przed zdjęciami.
• Kreskówka Bluey: Popularny serial animowany „Bluey” opowiada o życiu rodziny australijskich heelerów, co w ostatnich latach uczyniło rasę niezwykle popularną wśród dzieci.
• Cień: Heelery często nazywane są „cieniem” (Shadow Dog), bo gdziekolwiek pójdziesz, nawet do łazienki, będzie czekał pod drzwiami lub próbował wejść z tobą.
• Uśmiech: Heelery potrafią się „uśmiechać”, rozciągając wargi i pokazując zęby w przyjaznym (lub przebiegłym) grymasie.

Czy australijski heeler nadaje się dla rodziny z dziećmi?

Tak, ale z zastrzeżeniami. Kochają dzieci ze swojego „stada”, ale mogą próbować je „zaganiać”, podgryzając po nogach, by dzieci szły tam, gdzie chce pies. Potrzebny jest nadzór i nauka zarówno psa, jak i dzieci.

Czy dużo szczekają?

Heelery nie są szczekaczami. Były hodowane do cichej pracy, by nie płoszyć dzikiego bydła. Szczekają głównie w konkretnym celu – ostrzegając przed niebezpieczeństwem lub w ferworze zabawy. Mogą jednak wydawać specyficzne dźwięki, podobne do wycia dingo.

Ile czasu trzeba spacerować z heelerem?

Minimum 2-3 godziny aktywnego ruchu dziennie. Zwykłe chodzenie na smyczy nie wystarczy. Potrzebują biegania, gry z piłką, wykonywania komend. Jeśli nie zmęczysz heelera, on zmęczy ciebie (albo zniszczy twoje buty).