Clumber Spaniel — Historia i wzorzec

Historia i pochodzenie: co jest udokumentowane, a co tylko opowieścią

Jedno nie budzi wątpliwości: nazwa pochodzi od posiadłości Clumber Park w Nottinghamshire, siedziby książąt Newcastle. Cała reszta to terytorium opowieści — i właśnie tutaj strony o rasie najczęściej rozmijają się ze źródłami.

Najpopularniejsza wersja brzmi tak: francuski książę de Noailles, ratując swoją psiarnię przed rewolucją francuską, wysłał najlepsze psy do Anglii. Powtarzają ją dziesiątki wydawnictw — a ostatnio nawet wstęp do recenzowanego artykułu genetycznego. Kłopot w tym, że najwcześniejsze źródło drukowane mówi coś innego.

W książce Williama Barkera Daniela Supplement to the Rural Sports (Londyn, 1813), na s. 684, czytamy, że spaniele podarowano jednemu z przodków księcia wtedy, gdy przebywał on we Francji (when in France), a podarował je książę de Noailles. Kierunek ruchu jest więc odwrotny niż w obiegowej opowieści: nie wywożono psiarni do Anglii, lecz angielski arystokrata dostał psy, będąc we Francji. W tym zdaniu nie ma ani rewolucji, ani żadnej daty. Późniejsi autorzy XIX wieku powołują się właśnie na Daniela: Vero Shaw (1881) robi to wprost, a Rawdon Lee (1893) datuje epizod na «probably about the middle of the eighteenth century» — połowę XVIII stulecia, a więc przed rewolucją — i dodaje, że śladów clumberów w samej Francji odnaleźć nie zdołał.

Najciekawsze jest to, że najbardziej sceptyczny wobec tej historii nie jest postronny krytyk, lecz brytyjski klub rasy. W swoim szkicu historycznym klub nazywa opowieść o ucieczce przed rewolucją «wonderful (but fanciful) story» — piękną, ale zmyśloną — i dodaje twierdzenie sprawdzalne: «There is no mention in either of the Dukes' papers to any gift or sale being made», czyli w papierach obu książąt nie ma wzmianki ani o darowiźnie, ani o sprzedaży. Według klubu pewne jest tylko tyle, że mniej więcej w 1760 roku do Clumber Park sprowadzano psy z kontynentu, przy czym Francja nie jest wymieniana osobno.

Chronologia dodaje jeszcze jeden argument. Najczęściej przywoływany dowód wizualny to obraz Francisa Wheatleya The Return from Shooting, datowany na 1788 rok, a więc namalowany przed wybuchem rewolucji francuskiej. Klub rasy zaznacza przy tym, że przedstawione na nim trzy spaniele opisywano jako «Springers or Cock-flushers», a nie jako clumbery — obraz świadczy więc raczej o dawnej obecności ciężkich spanieli w tych posiadłościach niż o konkretnej rasie.

Sam wzorzec FCI formułuje pochodzenie podkreślenie ostrożnie: clumbery, jak się mówi (are said to), trafiły najpierw z Francji ponad dwieście lat temu, a do Brytanii przywiózł je książę Newcastle, który hodował je w Clumber Park. Rejestr podaje to zatem jako przekaz, a nie jako fakt ustalony — i jest to najuczciwsza z dostępnych formuł.

Co do królewskich sympatii — clumbery wiąże się z księciem Albertem i Edwardem VII. Twierdzenia te zgodnie powtarzają i klub, i rejestry, ale każde z nich podawane jest bez odesłania do źródła archiwalnego. Dlatego na miejscu jest tu ostrożność: to trwała tradycja opisu rasy, a nie udokumentowany epizod.

Wzorzec rasy: dwa rejestry — dwa różne zestawy liczb

To najważniejsze miejsce tej strony, bo właśnie stąd do poradników trafiają bezsensowne «zlepione» zakresy. Rzecz w tym, że FCI i AKC opisują clumbera inaczej — i to nie tylko w liczbach, ale w samym zestawie mierzonych cech.

Wzorzec FCI nr 109 (grupa 8, sekcja 2 — spaniele; obowiązująca redakcja z 13.10.2010) podaje wyłącznie masę ciała i w ogóle nie podaje wzrostu. Waga idealna: psy 29,5–34 kg, suki 25–29,5 kg. Brytyjski Kennel Club, którego wzorzec leży u podstaw dokumentu FCI, podaje tę samą wagę wraz z odpowiednikiem w miarach imperialnych i również nie podaje wzrostu.

Amerykański AKC przeciwnie: określa i wzrost, i wagę — a jego górna granica masy jest zauważalnie wyższa: psy 70–85 funtów, suki 55–70 funtów; wzrost idealny psów 18–20 cali, suk 17–19 cali.

Praktyczny wniosek dla czytelnika jest prosty. Zakresy w rodzaju «25–39 kg» albo «43–51 cm» nie należą do żadnego wzorca: powstają wtedy, gdy dolną granicę bierze się z wiersza o sukach jednego rejestru, a górną z wiersza o psach drugiego. Wzrost i waga psa oraz suki różnią się u clumbera wyraźnie, a sprowadzanie ich do jednej liczby jest po prostu nieprawidłowe.

Osobno warto zauważyć, że sam wzorzec FCI odnotowuje zmianę historyczną: rasa stała się cięższa mniej więcej od lat pięćdziesiątych XX wieku i choć górną granicę dla psów ustalono na 34 kg, pojedyncze osobniki ją przekraczają. Rozbieżność między liczbami brytyjskimi i amerykańskimi nie jest więc błędem jednego z rejestrów, lecz odbiciem rzeczywistego dryfu typu.

Co do umaszczenia wzorzec ma wyraźną hierarchię, którą często się upraszcza: preferowane jest jednolicie białe ciało z cytrynowymi znaczeniami, a znaczenia pomarańczowe są dopuszczalne. Cytrynowy jest zatem wariantem preferowanym, a nie równorzędną alternatywą. Dopuszcza się niewielkie znaczenia na głowie i cętkowany pysk. Kennel Club wymienia jako wzorcowe połączenia «cytrynowy z białym», «pomarańczowy z białym» oraz ich odwrotności.

Z wyglądu clumber jest wyraźnie masywniejszy i niższy od lżejszego field spaniela i to właśnie ta para ras najczęściej myli się w poradnikach — razem ze spanielem sussex.