Seter angielski (English Setter) to ucieleśnienie elegancji, inteligencji i niespożytej energii. Słusznie nazywany jest „arystokratą” wśród psów myśliwskich. Łącząc w sobie wybitne cechy użytkowe z łagodnym, przyjacielskim charakterem, rasa ta stała się w świecie kynologii wzorcem piękna i funkcjonalności. Dzięki swojemu unikalnemu wyglądowi, a w szczególności charakterystycznemu nakrapianemu umaszczeniu „belton”, oraz wrodzonej chęci przypodobania się opiekunowi, seter angielski czuje się świetnie zarówno podczas polowania w gęstych zaroślach, jak i na miękkiej kanapie w rodzinnym gronie. Więcej na ten temat przeczytasz na Tvaryny.
Seter angielski: krótki przegląd rasy
| Pochodzenie | Wielka Brytania |
| Rok pierwszej wzmianki / Standardu | 1858 (pierwsza wystawa), standard zatwierdzono później |
| Grupa FCI | Grupa 7 (Wyżły), Sekcja 2.2 (Wyżły brytyjskie i irlandzkie, setery) |
| Długość życia | 12-14 lat |
| Wzrost w kłębie | Psy: 65-68 cm; Suki: 61-65 cm |
| Waga | 25-36 kg (zależnie od linii hodowlanej) |
| Typ sierści | Długa, jedwabista, z charakterystycznym nakrapianiem (Belton) |
Historia rasy: droga od psów „sieciowych” do arystokratów
Korzenie historii setera angielskiego sięgają głęboko w przeszłość, na długo przed pojawieniem się broni palnej na polowaniach. Te wspaniałe, piękne i eleganckie psy zostały wyhodowane do specyficznej pracy – miały znajdować zwierzynę i wskazywać ją myśliwemu. Początkowo nazywano je „setting spaniels” (siadające spaniele), ponieważ przed wynalezieniem strzelb polowano z sieciami. Pies musiał namierzyć ptaka, podejść do niego i położyć się (lub usiąść) przed nim, aby myśliwy mógł narzucić sieć jednocześnie na ptactwo i na psa.
Przypuszcza się, że pierwotnie ten typ psa powstał dzięki skrzyżowaniu starohiszpańskiego wyżła (perro de punta) ze spanielem wodnym i springer spanielem. Jednak prawdziwy rozkwit rasy nastąpił w XIX wieku. Po raz pierwszy psy tej rasy pojawiły się na wystawie w Anglii w 1859 roku w Newcastle.
Era Laveracka i Llewellyna
Mówiąc o historii rasy, nie sposób pominąć dwóch dżentelmenów, którzy faktycznie stworzyli współczesnego setera angielskiego. Celową hodowlą zajął się sir Edward Laverack w 1825 roku. Kupił dwa psy, Ponto i Old Moll, i rozpoczął program ścisłego inbredu (krzyżowania bliskich krewnych) w celu utrwalenia pożądanych cech. Laverackowi udało się stworzyć setera doskonałego – pięknego, o wspaniałej szacie i szlachetnej głowie. To właśnie typ „laverack” dominuje dziś na ringach wystawowych.
Nieco później na scenę wkroczył inny hodowca – R.L. Purcell Llewellyn. Wziął on najlepsze psy Laveracka i dolał do nich krwi innych linii, aby poprawić przede wszystkim cechy polowe i myśliwskie, poświęcając nieco zewnętrzny blichtr. Tak powstała linia „llewellyn setters” – szybszych, bardziej zaciętych i lżejszych. Na początku XX wieku setery angielskie zyskały ogromną popularność, wywieziono je do USA i innych krajów, gdzie podział na linie wystawowe i użytkowe jeszcze bardziej się pogłębił.
Jak wygląda Seter angielski: opis wyglądu i unikalne umaszczenie
Seter angielski uważany jest za jedną z najpiękniejszych ras psów na świecie. To zwierzę o mocnym kośćcu i dobrze rozwiniętej muskulaturze, ale pozbawionej ociężałości. Jest przysadzisty, o nieco wydłużonym formacie, co pozwala mu poruszać się swobodnym, zamaszystym galopem.
- Głowa: Długa, sucha, o wyraźnych liniach. Przełom czołowo-nosowy (stop) jest dobrze zaznaczony. Długość kufy jest praktycznie równa długości czaszki. Grzbiet nosa prosty.
- Oczy: Okrągłe, niewypukłe, ale też nie głęboko osadzone. Kolor od orzechowego do ciemnobrązowego (im ciemniejsze, tym lepiej). Spojrzenie łagodne, wyraziste i inteligentne.
- Uszy: Osadzone na poziomie oczu, wiszące i cienkie, średniej długości, z zaokrąglonymi końcówkami, pokryte jedwabistym włosem, estetycznie przylegają do policzków.
- Tułów: Szyja długa, mocna i umięśniona, elegancko wygięta w górnej części. Klatka piersiowa umiarkowanej szerokości, ale głęboka, z dobrze rozwiniętymi żebrami zapewniającymi pojemność płuc. Grzbiet prosty i krótki.
- Ogon: Stanowi przedłużenie linii grzbietu, szablasto wygięty. Nigdy nie jest noszony powyżej linii grzbietu (w przeciwieństwie do niektórych innych ras). Posiada wspaniałe „pióro” z długiego włosa, zaczynające się nieco poniżej nasady.
Unikalny fenomen „Belton”
Cechą szczególną tej rasy jest umaszczenie. Edward Laverack wprowadził termin „Belton” (od nazwy wioski w Northumberland) dla opisania unikalnego, nakrapianego wzoru. Ważna informacja: szczenięta rodzą się całkowicie białe (lub prawie białe), a dopiero po tygodniu czy dwóch zaczyna pojawiać się charakterystyczne kropkowanie. Im więcej drobnych cętek, a mniej dużych łat – tym cenniejszy egzemplarz.
Warianty umaszczenia Belton:
- Blue Belton: Czarno-białe nakrapianie (tworzy niebieskawy odcień).
- Orange Belton: Pomarańczowo-białe nakrapianie.
- Lemon Belton: Cytrynowo-białe nakrapianie (jaśniejsze od pomarańczowego).
- Liver Belton: Wątrobiano-białe nakrapianie.
- Tricolor: Blue Belton z rudym podpalaniem na pysku i kończynach.
Sierść jest prosta, gęsta, błyszcząca i jedwabista. Na uszach, na dolnej części klatki piersiowej, na tylnej stronie kończyn, a także na spodniej stronie ogona włos jest dłuższy i gęstszy, tworząc tzw. „pióra”. Porównując z innymi rasami, sierść setera wymaga więcej pielęgnacji niż u psów gładkowłosych, takich jak pointer angielski, ale nie jest tak obfita i skłonna do filcowania się w „kołtun”, jak u przedstawicieli szpiców, na przykład szpic wilczy (keeshond).
Charakter: dżentelmen z duszą myśliwego
Setery angielskie to jedne z najbardziej inteligentnych, uprzejmych i zrównoważonych psów. Przedstawiciele tej rasy są dobrzy, czuli, wierni i oddani. Uwielbiają przebywać wśród ludzi, zwłaszcza w kręgu swoich bliskich. To kategorycznie nie jest pies „podwórkowy” do budy – bez kontaktu z człowiekiem seter degraduje się i cierpi.
Niezwykle szybko przywiązują się do swojego właściciela i są gotowe zrobić dla niego wszystko. Setery angielskie są chyba najbardziej posłuszne i uległe ze wszystkich wyżłów. Warto jednak pamiętać o ich zamiłowaniu do „wycieczek”. Instynkt łowiecki może spłatać figla: widząc ptaka lub czując interesujący zapach, dobrze wychowany „dżentelmen” może nagle „stracić słuch” i popędzić za horyzont. Skłonność do włóczęgostwa mają zapisaną w genach, dlatego podczas spacerów w mieście smycz jest obowiązkowa.
Relacje z dziećmi i innymi zwierzętami
Seter angielski to idealna niania. Praktycznie nie wykazuje agresji wobec ludzi. Jest cierpliwy w stosunku do dziecięcych wybryków, choć oczywiście nie należy tego nadużywać. Z innymi psami setery dogadują się wspaniale, nie są zaczepne ani dominujące. Natomiast przy małych zwierzętach domowych (chomiki, papugi) trzeba zachować ostrożność – instynkt łowiecki nigdzie nie znika.
Porównując temperament Anglika z jego najbliższymi krewnymi, można zauważyć ciekawą gradację. Jest spokojniejszy niż choleryczny seter irlandzki, ale bardziej miękki i uległy niż solidny i czasem uparty seter szkocki (gordon). Różni się też nieco od rzadkiego setera irlandzkiego czerwono-białego, który jest uważany za najbardziej „pracującego” i poważnego z całej grupy.
Zalety i wady rasy
| Zalety (Plusy) | Wady (Minusy) |
|---|---|
| Niesamowite piękno i elegancja. | Wymaga regularnej pielęgnacji sierści (czesanie, strzyżenie). |
| Całkowity brak agresji wobec ludzi. | Dużo sierści w domu w okresie linienia. |
| Wspaniały towarzysz dla aktywnych ludzi. | Skłonność do ucieczek (jeśli wyczuje ciekawy zapach). |
| Wysoka inteligencja i podatność na szkolenie. | Źle znosi samotność (może wyć lub niszczyć rzeczy). |
| Kocha dzieci i dogaduje się z innymi psami. | Wymaga długich, aktywnych spacerów (nie dla leniwych). |
| Mocne zdrowie przy odpowiedniej opiece. | Na dworze zbiera wszystko, co jadalne i niejadalne (silny węch). |
Zdrowie: typowe choroby i profilaktyka
Setery angielskie są ogólnie zdrową rasą, ale jak każde psy rasowe, mają swoje słabe punkty. Głównym problemem, o którym powinien wiedzieć każdy właściciel, jest dysplazja stawów biodrowych. Jest ona dziedziczna. Dlatego przed zakupem szczeniaka trzeba uważnie przestudiować jego rodowód, przecież seter angielski to pies myśliwski, dla którego ruch jest życiowo ważny. A przy takim schorzeniu jest to absolutnie wykluczone.
Oczywiście, dysplazję stawów biodrowych koryguje się poprzez interwencję chirurgiczną lub za pomocą leków. Jednak stopień ciężkości dysplazji zależy od warunków życia psa. Jeśli Twój szczeniak ma skłonności do tej choroby, chroń go przed dużym wysiłkiem fizycznym w młodym wieku, nie pozwalaj mu skakać i samodzielnie schodzić po schodach do 6-8 miesiąca życia.
Inne specyficzne schorzenia
- Wrodzona głuchota: Problem genetyczny, który często koreluje z białym umaszczeniem. Odpowiedzialni hodowcy wykonują szczeniętom test BAER.
- Alergie: U seterów angielskich czasem mogą występować reakcje alergiczne na pokarm (kurczak, zboża) lub pyłki roślin (atopowe zapalenie skóry).
- Niedoczynność tarczycy: Zaburzenie funkcjonowania tarczycy. Objawy: otyłość, ospałość, pogorszenie jakości sierści.
- Skręt żołądka: Niebezpieczny stan, charakterystyczny dla psów z głęboką klatką piersiową. Wymaga natychmiastowej wizyty u weterynarza.
Aby mięśnie były dobrze rozwinięte, pupil zamiast biegania na długie dystanse moze dużo pływać. Pływanie korzystnie wpływa na cały organizm i wcale nie szkodzi stawom. Również w żadnym wypadku nie przekarmiaj swojego pupila. Nadwaga stwarza dodatkowe obciążenie dla stawów.
Jak pielęgnować sierść?
Seter angielski to dość spokojny pies, który nadaje się do trzymania w mieszkaniu, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniej dawki ruchu. Codziennie z seterem trzeba spacerować nie mniej niż dwie godziny, przy czym nie może to być zwykły chód, ale możliwość wybiegania się. Jeśli mieszkasz w domu jednorodzinnym, weź pod uwagę, że te psy nie są stworzone do życia na łańcuchu. Również w kojcu seterowi będzie dość trudno, zacznie tęsknić.
Grooming: sekrety urody
Sierść setera to jego duma, ale wymaga ona pracy. Jeśli nie planujesz wystawiać psa, można ograniczyć się do strzyżenia higienicznego, ale nawet ono jest niezbędne.
- Czesanie: Należy to robić 2-3 razy w tygodniu, aby uniknąć kołtunów (szczególnie pod pachami, za uszami i w pachwinach). Najlepiej używać szczotki masującej i metalowego grzebienia z długimi zębami.
- Strzyżenie: Seterów nie goli się „maszynką” do skóry. Wykonuje się trymowanie. Należy wyskubywać lub krótko przycinać włos na szyi (do mostka) i pod uszami, aby podkreślić szlachetną linię głowy.
- Łapy: To ważny moment. Włosy miedzy palcami szybko odrastają, wbija się w nie błoto, śnieg i kolczaste rośliny. Należy je regularnie wycinać równo z opuszkami.
- Uszy: Ponieważ uszy są wiszące, słabo się wietrzą. Czyścić je trzeba co tydzień specjalnym płynem, a włos z wewnętrznej strony małżowiny najlepiej wycinać.
Aby szczeniak przyzwyczaił się do wszystkich zabiegów higienicznych, koniecznie dawaj mu w nagrodę smakołyki. Wtedy i czesanie, i kąpiel, a nawet czyszczenie uszu i zębów szczeniak będzie znosił z przyjemnością.
Szkolenie i socjalizacja: metoda „miękkiej siły”
„Na łąkach i na polu, tam wszystko jasne: przestrzeń, trawa, zboża, pana zawsze widać, chodź czółenkiem w szerokim polu, szukaj, znajdź, rób stójkę i czekaj na rozkaz. Wspaniale! A tutaj, w lesie, zupełnie inna sprawa” – te słowa, choć literackie, wiernie ilustrują odczucia psa, który po raz pierwszy znalazł się w nowych warunkach.
Szczeniak nie powinien bać się nieznajomych dźwięków i przedmiotów. Od małego zapewnij pupilowi możliwość kontaktu z innymi zwierzętami i obcymi ludźmi. Główna zasada szkolenia setera angielskiego – żadnej brutalności. To pies o delikatnej psychice. Jeśli będziesz krzyczeć lub, nie daj Boże, bić setera, on po prostu zamknie się w sobie i odmówi współpracy. Nie jest uparty, jest po prostu bardzo wrażliwy.
Kluczowe komendy dla setera
Oprócz standardowych „siad” i „waruj”, życiowo niezbędne są:
- „Do mnie!” (Przywołanie): Musi być wykonywane bezwzględnie. Biorąc pod uwagę szerokie pole przeszukiwania terenu przez setera na spacerze, ta komenda ratuje życie.
- „Stój!” lub komenda zatrzymująca: Dla psa myśliwskiego to baza (stójka), ale w mieście pozwoli zatrzymać psa przed ulicą.
- „Noga/Równaj”: Setery mają tendencję do ciągnięcia na smyczy, bo zawsze muszą sprawdzić, co jest z przodu. Ucz chodzenia na luźnej smyczy od pierwszych dni.
Żywienie: kluczowe zalecenia
Diecie psa myśliwskiego należy poświęcić szczególną uwagę. Setery często bywają niejadkami – mogą grymasić i odmawiać jedzenia, jeśli im nie smakuje. Przy tym zużywają mnóstwo energii.
Aby Twój pies był zawsze zdolny do pracy, aktywny i pełen życia, do jego organizmu wraz z produktami muszą trafiać wszystkie niezbędne witaminy i minerały. Szczególnie ważne jest, aby pokarm był bogaty w białko (mięso, ryby). W witaminy bogate są podroby (serce, wątroba, nerki), ryby morskie (bez ości), jajka (gotowane). Warzywa (marchew, cukinia) trzeba trzeć na tarce i podawać je razem z niewielką ilością oleju roślinnego dla przyswojenia witamin.
Czego nie wolno podawać:
- Wypieków drożdżowych (powodują fermentację).
- Kości drobiowych rurkowatych (mogą uszkodzić żołądek).
- Słodyczy i czekolady.
- Winogron i rodzynek (toksyczne dla nerek).
- Tłustej wieprzowiny.
Ciekawostki o seterach angielskich
- Słowo „seter” pochodzi od angielskiego czasownika „to set” (robić stójkę, przykucać), co opisuje styl pracy psa.
- Setery angielskie często „gadają”. Mogą wydawać całą gamę dźwięków, od mruczenia po wycie, komunikując się z właścicielem.
- Tę rasę często nazywa się „psem jednego pana”, chociaż kochają całą rodzinę, jednego „przywódcę” wybierają na całe życie.
- W USA istnieją dwie wyraźnie rozdzielone linie: wystawowe (większe, o bardzo długiej sierści) oraz użytkowe (mniejsze, lżejsze, sierść krótsza, instynkty wyraźniejsze).
Częste pytania o rasę (FAQ)
Czy seter angielski mocno linieje?
Tak, linieją. Szczególnie sezonowo (wiosna/jesień). Długa biała sierść będzie widoczna na dywanach i ubraniach, jeśli nie będziesz psa regularnie wyczesywać.
Czy ta rasa nadaje się do mieszkania?
Tak, ale tylko pod warunkiem aktywnego wyprowadzania. Jeśli spacerujesz 15 minut rano i wieczorem – seter rozniesie mieszkanie z nudów. On potrzebuje ruchu.
Czy setery dużo szczekają?
Nie są to psy hałaśliwe bez powodu. Szczekają zazwyczaj w konkretnej sprawie – by ostrzec o gościu lub podczas zabawy. Ale są kiepskimi stróżami. Szczeknąć mogą, ale atakowanie człowieka nie leży w ich naturze ze względu na wrodzoną łagodność.