American Lo-Sze Pug

Najtwardszym źródłem jest tu własna strona rasy, działająca na początku lat dwutysięcznych i zachowana w archiwum stron internetowych. Podpisuje się jako „oficjalna strona American Lo-Sze Pugg™ Dog” i wszystkie pytania o rasę kieruje do Rebekki Manns, którą nazywa twórczynią rasy. Strona ma działy: historia, wzorzec, zdrowie, „co warto wiedzieć”, strona hodowców i galeria zdjęć.

Chronologię przedstawia tak: w 1989 roku Rebecca Manns zaczęła badać historię dzisiejszych mopsów, doszła do wniosku, że krótkonogich, różnobarwnych przodków pozwolono utracić na rzecz wyższych psów płowych i czarnych, i wzięła się za odtwarzanie dawnego typu. W 1998 roku ukuła nazwę American Lo-Sze Pugg™, a pierwsze psy wpisano do rejestru ras rzadkich. Dalej, pisze strona, trwało wpisywanie do innego rejestru amerykańskiego — Animal Research Foundation, który „bardzo ściśle” z nią współpracował i dostosowywał dokumentację do jej potrzeb.

Trzy rzeczy warto przeczytać uważnie, bo w streszczeniach znikają jako pierwsze.

• Nazwa jest znakiem towarowym, a nie klasyfikacją kynologiczną. Strona odpowiada na własne pytanie o znaczenie ™ po nazwie bez dwuznaczności: słowa American Lo-Sze Pugg są zarejestrowane jako znak towarowy, naruszycielom obiecuje się ściganie na drodze prawnej, a hodowcy mają być „licencjonowani”. Chodzi więc o kontrolę nad nazwą, a nie o uznanie rasy przez federację kynologiczną.
• Składu rasy nie ujawniono — i mówi się o tym otwarcie. Na wprost zadane pytanie, jakich ras użyto do stworzenia American Lo-Sze Pugg, strona odpowiada, że założycielka „nie chce ujawniać dokładnej genetyki użytej w jej programie hodowlanym”, ze względów bezpieczeństwa: żeby rasy nie wykorzystywali nieuczciwi hodowcy. Każde twierdzenie w rodzaju „mops plus pekińczyk” albo „mops, pekińczyk i spaniel tybetański” pochodzi zatem nie od programu, lecz z poradników przepisujących się nawzajem. Takich receptur nie podajemy: program nigdy ich nie opublikował.
• Słowo „uznana” ma tu wąskie znaczenie. Na pytanie, czy to uznana rasa, strona odpowiada twierdząco i od razu wyjaśnia przez kogo: rasa jest „uznana i rejestrowana” przez Animal Research Foundation. To prywatny rejestr amerykański, a nie krajowy związek kynologiczny. Ani Międzynarodowa Federacja Kynologiczna, ani American Kennel Club rasy nie uznają.

Jeszcze jeden sprawdzalny szczegół z działu o zdrowiu: założycielka informowała, że jej psy hodowlane bada okulista weterynaryjny, podawała numery certyfikatów Canine Eye Registry Foundation wystawionych w 2000 roku dla trzech zwierząt hodowlanych, a kupującym szczenięta obiecywała osiemnastomiesięczną gwarancję braku dziedzicznych wad kalectwa. To rzadki przypadek, gdy niewielki prywatny projekt zostawia po sobie coś sprawdzalnego, a nie same fotografie.

Własna strona rasy przestała być aktualizowana na początku lat dwutysięcznych, a jej późniejsze wersje w archiwum już się nie otwierają. Wszystko, co piszemy o programie, dotyczy więc stanu utrwalonego w kopiach archiwalnych z lat 2000–2002 i właśnie tak należy to czytać.

Najciekawsze jest to, że książka z 1921 roku opisuje lo-sze bardzo konkretnie, a te szczegóły — inaczej niż legenda — ledwie przechodzą do dzisiejszych tekstów.

• Cechą najbardziej poszukiwaną przez chińskich hodowców był „znak Księcia”: trzy zmarszczki na czole z pionową kreską, składające się w chiński znak „książę”. Ten sam znak Chińczycy rozpoznawali w pasach na czole tygrysa. Biała plamka-„guzik” na czole też była popierana, ale liczyła się mniej niż zmarszczki. Z tego wszystkiego we współczesnym wzorcu American Lo-Sze Pugg zostało tylko suche zdanie „fałd na nosie jest pożądany”.
• Drugą cechą była rozciągliwość skóry, według Colliera znacznie wyraźniejsza niż u pekińczyka.
• Uszy opisano jako małe, podobne do połówki suszonej moreli, przyłożone zewnętrzną stroną do głowy i skierowane lekko do tyłu; dopuszczano też ucho „rogowe”.
• Ogon Chińczycy skracali dla symetrii, choć pierścień i podwójny pierścień były znane.
• Najbardziej ceniona była odmiana „loong chua lo-sze”, mops o smoczym pazurze: szata krótka wszędzie poza uszami, palcami, tyłem kończyn i ogonem „chryzantemowym”, gdzie była obficie upierzona. Collier pisze, że była to najwyraźniej osobna linia, wymarła około pół wieku przed ukazaniem się książki.

A teraz główna niezgodność, wcale niedrobna. Cała idea współczesnego programu opiera się na tym, że „oryginalny” lo-sze był niski i krótkonogi, a europejska hodowla uczyniła mopsa wyższym i dłuższym w nogach. Sama dawna literatura przeciwstawia jednak lo-sze pekińczykowi dokładnie odwrotnie: formuła krążąca po anglojęzycznych pracach o mopsach co najmniej od połowy XX wieku odróżnia „dłużej nogiego, krótkowłosego lo-sze” od „krótkonogiego, długowłosego pekińczyka”. Collier zauważa w tym samym duchu, że kończyny lo-sze są „tylko lekko zgięte w łokciu”. Współczesny wzorzec American Lo-Sze Pugg wymaga czegoś przeciwnego: kończyny przednie „umiarkowanie krótkie… wygięte”, łapy „duże, płaskie, nie okrągłe”, przednie skręcone na zewnątrz.

To nie powód, by ogłaszać program nieuczciwym. To powód, by nazywać rzeczy po imieniu: dzisiejszy amerykański mops niski to nowy typ, zestawiony w latach dziewięćdziesiątych pod dawną nazwą, a nie odtworzony typ dawny. Cecha wybrana na centralną — krótkie, wygięte kończyny — nie była tym, co wyróżniało lo-sze w jego najwcześniejszym szczegółowym opisie.

Osobno o podwójnym „g” w słowie Pugg. Strona rasy tłumaczy je tak: „ten zapis wzięto ze staroangielskiego zwrotu pieszczotliwego”. Angielskie słowniki etymologiczne datują słowo pug jako ogólny zwrot pieszczotliwy na lata 1560, a znaczenie „mały pies” na 1749 rok; forma puggy rzeczywiście istniała. Ale lata 1560 należą do wczesnej nowoangielszczyzny, a nie do staroangielskiego, który skończył się jakieś czterysta lat wcześniej. Wyjaśnienie opiera się na trafnej obserwacji i na błędnej epoce.

O tej rasie często pisze się, że hodowcy „świadomie unikają skrajnej brachycefalii”. W dokumentach programu nie ma nic takiego. Wzorzec wymaga kufy „bardzo krótkiej i szerokiej”. Dział o zdrowiu na stronie rasy zaczyna się od zdania, że większość kłopotów tych psów dotyczy głowy — tak samo jak u mopsa i pekińczyka — i osobno pisze o „nadzwyczajnej krótkości nosa” rasy, przez którą pies szybko się przegrzewa. Brachycefalem rasę nazywają zatem nie krytycy, lecz jej własne materiały.

To ważne, bo etykieta budowy nie jest właściwością nazwy, tylko wynikiem pomiaru konkretnego psa. Nauka weterynaryjna pracuje tu na liczbach i warto je znać.

• Istnieje liczba progowa. Fińska agencja żywności zaleca stosunek czaszkowo-twarzowy — długość kufy do długości czaszki — nie niższy niż 0,33. Analizując wyniki fińskich testów hodowlanych z lat 2017–2022, badaczki zaznaczają, że ten próg przekroczyło tylko 13 psów z całej próby, głównie buldogi angielskie.
• Wewnątrz jednej rasy krótkopyskiej ten stosunek rozróżnia słabo. Praca z Cambridge z 2017 roku na 604 psach, w tym 189 mopsach, szukała, które pomiary wiążą się z utrudnionym oddychaniem w każdej rasie osobno. U mopsów istotne okazały się szerokość oka względem szerokości czaszki oraz wskaźnik czaszkowy, a nie stosunek czaszkowo-twarzowy; autorzy zakwestionowali też powtarzalność tego pomiaru między dwoma badającymi.
• Nozdrza to najpewniejszy wskaźnik. W tej samej pracy zwężenie nozdrzy wiązało się z utrudnionym oddychaniem u wszystkich trzech badanych ras. A w danych fińskich umiarkowane lub silne zwężenie nozdrzy miało 71 % zbadanych mopsów — najwięcej ze wszystkich testowanych ras.

Praktyczny wniosek dla kupującego jest prosty i sprawdzalny: patrzeć trzeba na nozdrza i oddech konkretnego psa, a nie na nazwę w papierach. Wzorzec dopuszczający kufę „bardzo krótką i szeroką” nie gwarantuje niczego w żadną stronę — w jego ramach może urodzić się pies z otwartymi nozdrzami i równie dobrze pies z nozdrzami niemal zamkniętymi.

Warto też wiedzieć, jak to wygląda tam, gdzie temat już się mierzy. Według przeglądu fińskich badaczek w Finlandii od 2017 roku działa test hodowlany łączący marsz na kilometr z kontrolą powrotu do normy i temperatury, weterynaryjną ocenę objawów oddechowych oraz ocenę nozdrzy; dla mopsów stał się on obowiązkowy przed kryciem w 2021 roku, a dla obojga rodziców od 2024. Ten sam przegląd odnotowuje, że w Niemczech próba wysiłkowa jest obowiązkowa dla mopsów hodowlanych od 2009 roku, a szwedzki i norweski związek kynologiczny zakazały krycia psów brachycefalicznych z umiarkowanymi i silnymi objawami oddechowymi. Warto zwrócić uwagę na naturę tych reguł: część z nich to przepisy związków kynologicznych, a nie zakazy państwowe, i tych dwóch poziomów nie należy mieszać. Żadna z nich nie wymienia amerykańskiego mopsa niskiego — i nie musi: działają na zmierzonym psie, a nie na nazwie rasy.

I jeszcze jedna liczba, która dobrze pokazuje kierunek: w Finlandii rejestracje mopsów spadły z 346 w 2017 roku (36. miejsce wśród stu najpopularniejszych ras) do 135 w 2022 roku (92. miejsce).

Liczba „12–15 lat”, krążąca po wszystkich poradnikach, pochodzi z materiałów samego programu hodowlanego: tak odpowiada dział „co warto wiedzieć” na stronie rasy i tak podaje też najczęściej przepisywany artykuł. Niezależnych danych o długości życia właśnie tej rasy nie opublikowano, więc w karcie zostawiamy tę liczbę jako deklarowaną przez program, a nie jako zmierzoną.

Za to o mopsie dane są — i pokazują, jak bardzo odpowiedź zależy od metody.

• Brytyjskie tablice trwania życia z 2022 roku (zbudowane na 30 563 zgonach psów w latach 2016–2020) dają mopsowi oczekiwaną długość życia w chwili urodzenia 7,65 roku (przedział ufności 6,99–8,20) wobec 11,23 roku dla ogółu psów. Autorki same ostrzegają, że dla części ras, w tym mopsa, próba była mała (197 psów), więc te tablice należy czytać z rezerwą. One same przytaczają też japońskie oszacowanie dla mopsa — 12,8 roku — i tłumaczą rozbieżność różnicami prób.
• Brytyjskie badanie długowieczności ras z 2024 roku daje mopsowi medianę 11,6 roku — wobec 12,0 u mieszańców.

Dwa recenzowane brytyjskie źródła i dwie bardzo różne liczby dla jednej rasy. Nie wybieramy wygodniejszej i nie uśredniamy ich: różnica tkwi nie w danych, lecz w tym, co się liczy — oczekiwaną długość życia w chwili urodzenia według tablicy trwania życia czy medianę wieku zgonu. To dwa różne pytania i mają prawo do różnych odpowiedzi.

• Nazwa rasy to zarejestrowany znak towarowy. To nie przenośnia: strona rasy wprost pisze o rejestracji znaku i o „licencjonowanych” hodowcach. Federacje kynologiczne nie mają z tym nic wspólnego — nazwa jest chroniona prawem znaków towarowych, a nie księgą rodowodową.
• Wzorzec opisuje zgryz dokładniej niż całą resztę razem wziętą. Poświęca mu pięć osobnych wymagań, a wzrostowi — ani jednego.
• „Znak Księcia”. W książce z 1921 roku napisano, że najbardziej pożądaną cechą chińskiego lo-sze były trzy zmarszczki na czole z pionową kreską, składające się w znak „książę” — ten sam, który Chińczycy widzieli w pasach na czole tygrysa.
• „Mops o smoczym pazurze”. Druga, długowłosa odmiana lo-sze z piórami na uszach, palcach i ogonie uchodziła za najcenniejszą i — według tej samej książki — wymarła około pół wieku przed 1921 rokiem. Jej opis pokrywa się niemal dosłownie z „niepożądanym, ale dopuszczalnym” drugim typem szaty w dzisiejszych poradnikach o rasie.
• Słowo „lo-sze” z pochodzenia to najprawdopodobniej nazwa miejscowa, a nie „mały”. Autor z 1921 roku przypuszczał, że nazwa skróciła się z dawnej formy „lo-chiang-sze”, w której „-sze” jest częstym przyrostkiem syczuańskich nazw miejscowych.
• Ogon w pierścieniu to nie „korkociąg”. W badaniu z 2018 roku, które znalazło mutację korkociągu u buldogów, wszystkie 29 przebadanych mopsów było od niej wolnych, a ich ogony okazały się na zdjęciu rentgenowskim pełnej długości i bez wad kręgów.