Plott Hound

To najciekawsze i najczęściej przekręcane miejsce w historii rasy. Teza „rodzina prowadziła linię ponad dwieście lat" jest prawdziwa w jednym sensie i zbyt szeroka w drugim — rozłóżmy oba.

Prawda o długości. Od przyjazdu w 1750 roku aż po ogólnokrajową sławę w latach 30. i 40. XX wieku psy pozostawały przede wszystkim sprawą rodzinną Plottów w zachodniej Karolinie Północnej — to około siedmiu ludzkich pokoleń. Takiej ciągłości nie ma większość ras i to właśnie ona dała plottom rozpoznawalny typ na długo przed pojawieniem się jakiegokolwiek pisanego wzorca.

Ale „prowadzić„ nie znaczy „zapisywać”. NCpedia zaznacza wprost: rodzina Plottów nie prowadziła pisemnych zapisów o swoich psach. Dwustuletnia linia to więc przekazywana ustnie tradycja rodzinna i renoma wśród myśliwych, a nie zachowany pisany rodowód. Gdy pojawia się sformułowanie „udokumentowana dwustuletnia linia", przypisuje ono rasie więcej, niż pozwala źródło.

I „czysta" — też z zastrzeżeniami. Tutaj dwa obowiązujące rejestry opowiadają co innego, a warto o tym wiedzieć:

• Wersja UKC. Plott miał „utrzymywać linię całkowicie czystą, bez dolewu obcej krwi". W 1780 roku sfora przeszła na Henry'ego Plotta. Wkrótce myśliwy z Georgii, hodujący własną linię pstrokatych „lamparcich" psów niedźwiedzich, przyjechał obejrzeć plotty — i na rok wziął jednego z najlepszych reproduktorów do swoich suk. UKC nazywa to jedynym znanym przypadkiem dolewu nowej krwi w całej amerykańskiej historii rasy.
• Wersja AKC. W szkicu AKC ten sam Henry Plott krzyżował rodzinną sforę z psami miejscowymi — i właśnie stamtąd wyszedł myśliwy na grubego zwierza, którego najpierw nazywano „psem Plotta", potem plott houndem, a następnie po prostu plottem.
• Epizod około 1900 roku. UKC wspomina G. P. Fergusona, sąsiada rodziny, który silnie wpłynął na rasę i dokładnie badał ówczesne linie Blevinsa i Cable'a. Na ile wykorzystał te krwie we własnym programie hodowlanym, UKC uczciwie oznacza jako nieznane.

Formuła, która wytrzymuje weryfikację, wygląda tak: niemiecka podstawa plus ponad dwa stulecia rodzinnej selekcji w górach plus co najmniej jeden uznany dolew obcej krwi i kilka epizodów, o których rejestry piszą „nieznane". Wyjaśnia ona, dlaczego plott stoi osobno wśród coonhoundów, a zarazem nie robi z rasy genetycznego rezerwatu, którym nigdy nie była.

Rasa żyje w dwóch amerykańskich systemach, a to wpływa na wszystko — od nazwy po liczby we wzorcu.

• UKC — 1946 rok. Najstarsza i wciąż podstawowa rejestracja „użytkowa". Obowiązująca redakcja wzorca pochodzi z 1 stycznia 2020 roku, sam tekst ma copyright z 1982 roku. Rasa figuruje w grupie psów gończych tropiących (Scenthound Group).
• AKC — dwie daty, które często się myli. Oficjalny wzorzec AKC zatwierdzono w czerwcu 1998 roku i wprowadzono w życie 1 października 1998 roku. Natomiast rokiem uznania rasy przez AKC jest 2006, grupa psów gończych (Hound Group). Źródła podające 1998 jako „rok uznania AKC" podają w rzeczywistości rok wzorca. To dwa różne wydarzenia — obie daty są poprawne, tylko dotyczą czego innego.
• FCI. W nomenklaturze Międzynarodowej Federacji Kynologicznej nie ma wzorca plott hounda. Jedyny amerykański coonhound z własnym numerem FCI to Black and Tan Coonhound (nr 300, grupa 6, kraj pochodzenia USA). Dlatego w Europie plotta prowadzi się przez UKC/AKC i kluby narodowe, a nie przez system FCI.

I jeszcze szczegół o nazwie: tytuł oficjalnego wzorca AKC brzmi po prostu „Plott", podczas gdy na stronie rasowej AKC i w UKC używa się pełnej formy „Plott Hound". Obie są poprawne.

Bardzo częstym błędem jest podanie „wzrostu plotta" jednym przedziałem. W rzeczywistości przedziałów są cztery: każdy z dwóch rejestrów ma własne liczby, a w każdym osobno unormowano psy i suki. UKC opisuje psa wyraźnie większego niż AKC. Dlatego poniżej tabela, w której każda liczba ma jedno znaczenie i jedno źródło.

Długość życia AKC podaje jako 12–14 lat. Jeśli widzicie gdzieś „wzrost plotta 50–63 cm" bez podania płci i rejestru — to sklejone razem cztery różne normy i jako punkt odniesienia przy wyborze szczenięcia taka liczba się nie nadaje.

Czytanie obu wzorców obok siebie przydaje się nie z ciekawości akademickiej: rozbieżności pokazują, które cechy rasy nadal są przedmiotem dyskusji, a nie zostały ustalone. Oto najbardziej widoczne.

• Uszy: ruchome czy nie. UKC wymaga uszu „bez siły podnoszenia". AKC opisuje coś przeciwnego: niektóre plotty, gdy są czujne lub zaciekawione, unoszą uszy do połowy tak, że na linii potylicy pojawia się wyraźna fałda — i podano to jako normę, a nie wadę. Te same uszy, dwa przeciwstawne wymagania.
• Wymiary. Górna granica UKC dla psa to 27 cali, u AKC — 25. Pies całkiem typowy dla ringu UKC może według miary AKC okazać się za duży.
• Dyskwalifikacje. U AKC są dwie i obie „mechaniczne": zbyt długie lub bloodhoundzkie ucho oraz rozluźniona łapa. Lista UKC jest inna i szersza: albinizm, głuchota, ślepota, jedno- lub obustronne wnętrostwo, przodozgryz lub tyłozgryz, złośliwość albo nadmierna lękliwość, a także każde umaszczenie spoza opisanych. Czyli na temperamencie dyskwalifikuje właśnie UKC.
• Łapa. UKC chce okrągłej „kociej" łapy z grubymi opuszkami; AKC opisuje mocną, zwartą łapę i dyskwalifikuje rozluźnioną.
• Wilcze pazury. UKC wprost wymaga ich braku na kończynach tylnych; AKC tej kwestii nie porusza.

Osobnej wzmianki wart jest pierwsze zdanie wzorca AKC — stoi jeszcze przed opisem wyglądu ogólnego: plott może mieć na zadzie znak identyfikacyjny, po którym rozpoznaje się psa na polowaniu, i nie wolno go za to karać na ringu. To rzadki przypadek, gdy dokument wystawowy wprost ustępuje miejsca praktyce łowieckiej — i najkrótszy dowód na to, że rasa nadal myśli o sobie jako o użytkowej.

Jeszcze jedna świeża zmiana: obowiązująca redakcja UKC z 2020 roku nie dyskwalifikuje już plotta o jednolitym umaszczeniu — wcześniej jednobarwna sierść zamykała psu ring.

UKC opisuje głos plotta trzema terminami słownika łowieckiego: open trailing, bawl i chop. To nie poetyckie obrazy, lecz klasyfikacja użytkowa.

• Open trailing — pies daje głos już w czasie gonu, zamiast milczeć do końca. Myśliwy po głosie poznaje, że trop został podjęty.
• Bawl — przeciągłe, ciągnące się wołanie, niosące się daleko po lesie.
• Chop — krótkie, urywane szczekanie, którym pies „melduje", że zwierz został zatrzymany albo zapędzony na drzewo.

UKC osobno zaznacza, że głos współczesnych plottów jest czysty i dobrze się niesie. Ustawodawca Karoliny Północnej opisał go swego czasu jeszcze barwniej — w preambule ustawy o psie stanowym głos plotta nazwano przejmującym do szpiku kości, podobnym do sygnału rogu.

Praktyczny wniosek brzmi bardziej prozaicznie: wszystko to projektowano tak, by słyszeć psa z odległości kilometrów w górskim lesie. W mieszkaniu i w zwartej zabudowie taka konstrukcja działa przeciw właścicielowi, a żadne wychowanie nie zmienia gończego w rasę cichą. To nie powód, by rezygnować z plotta — to powód, by uczciwie ocenić, gdzie się mieszka i jak reagują sąsiedzi.

Tu leży główna różnica plotta wobec pozostałych coonhoundów i to ona wyjaśnia niemal wszystko w jego utrzymaniu. Coonhound w klasycznym sensie specjalizuje się w szopie: znaleźć trop, dogonić, zapędzić na drzewo, zameldować głosem i czekać. Plott kształtował się inaczej. UKC pisze o tym dosłownie: dzików w ówczesnej Ameryce nie było, więc Plott puścił przywiezione psy dzicze na niedźwiedzia. Preambuła ustawy stanowej opisuje rasę jako legendarnego psa myśliwskiego, znanego jako najodważniejszy bojownik i nieodstępny tropiciel.

AKC formułuje zadanie rasy jako „zatrzymanie grubego zwierza do walki lub zapędzenie go na drzewo", a wśród cech wymienia wytrzymałość, odporność, zwinność, zdecydowanie i napór w pracy. UKC dodaje jeszcze dwie cechy, które właściciele często niedoceniają: wyraźny instynkt zapędzania na drzewo i chętny stosunek do wody. Plott wejdzie do wody sam i bez zaproszenia.

Różnica między pracą „przy szopie„ a „przy niedźwiedziu” to różnica dystansu, czasu i ryzyka. Gon za niedźwiedziem trwa dłużej, biegnie trudniejszym terenem i kończy się bezpośrednim kontaktem ze zwierzęciem, które potrafi się bronić. Stąd i typ fizyczny: opływowy korpus, dobrze zaznaczone kąty, długie umięśnione udo, a w szybkim ruchu łapy schodzą się w jeden ślad — wszystko to opisano we wzorcach jako wymagania wobec ruchu. Stąd też ten upór w pracy, za który myśliwi rasę cenią, a na który skarżą się właściciele miejscy: psa przez wieki selekcjonowano za zdolność do nieporzucania pracy.

Podobna bezkompromisowość w pracy zdarza się też u ras zupełnie innego formatu. Mały, ale odważny Patterdale Terrier tak samo pracuje „na kontakt" w norze. Dla właściciela oznacza to w obu przypadkach to samo: podwyższoną uwagę na bezpieczeństwo psa, bo zwierzę, które nie umie się wycofać, samo siebie nie oszczędzi.

O kulturze pracy rasy wiele mówi też to, jak urządzone są jej zawody. UKC organizuje dla coonhoundów nie tylko ringi wystawowe, lecz także polowania nocne (nite hunts), gony wodne i próby polowe — przy czym do udziału we wszystkich licencjonowanych imprezach coonhoundowych dopuszczone są również psy wysterylizowane. Format użytkowy jest więc otwarty także dla właścicieli, którzy nie zajmują się hodowlą.

• Pies stanowy — i artykuł karny w tej samej ustawie. Plott hound został oficjalnie zatwierdzony jako pies stanu Karolina Północna 12 sierpnia 1989 roku (Session Laws, 1989, c. 773, Senate Bill 832). Najciekawszy jest pełny tytuł aktu: nie tylko ogłaszał on psa stanowego, ale też czynił kradzież psa przestępstwem klasy J, a czasowe zawładnięcie psem — wykroczeniem. Zaszczytny status rasy przyszedł więc w pakiecie z zaostrzeniem odpowiedzialności za kradzież psów w ogóle.
• Jedyna rasa wyhodowana w Karolinie Północnej. Tak formułuje to NCpedia; preambuła samej ustawy z 1989 roku również stwierdza, że jest to jedyna rasa znana jako powstała w tym stanie, i zalicza ją do czterech ras pochodzenia amerykańskiego — dokładnie tak, jak widział to ówczesny ustawodawca.
• Bez brytyjskiego przodka — ale nie w pojedynkę. Popularne twierdzenie „jedyny coonhound bez angielskiego foxhounda w przodkach" jest prawdziwe wyłącznie w obrębie AKC, gdzie ras coonhoundów jest sześć. W UKC jest ich siedem i takich ras są tam dwie: plott hound i American Leopard Hound.
• Znak na zadzie. Wzorzec AKC zaczyna się nie od opisu psa, lecz od zezwolenia: łowiecki znak identyfikacyjny na zadzie nie może być karany na ringu.
• Rodzina na mapie. Dolina Plott, góra Plott Balsam i potok Plott Creek w Karolinie Północnej noszą nazwisko tej samej rodziny.
• Wzorzec zmienia się i dziś. Obowiązująca redakcja UKC z 1 stycznia 2020 roku zniosła dyskwalifikację za jednolite umaszczenie — jednobarwny plott nie jest już poza grą.
• Wkład w medycynę. Model mukopolisacharydozy typu I, na którym testowano podejścia do leczenia choroby u człowieka, bierze początek od trzech szczeniąt plott hounda z jednego miotu, opisanych w 1983 roku.