Historia: co naprawdę poświadcza dokument
Wiarygodnie udokumentowana historia rasy jest krótsza, niż się powszechnie sądzi, i zaczyna się późno. Słowo mastivus pojawia się po raz pierwszy w tekście prawnym — w asyzie leśnej z Woodstock z 1184 roku, o której będzie mowa niżej. Psy tego typu, czyli duże psy stróżujące, są na Wyspach Brytyjskich poświadczone od dawna; rasa w dzisiejszym rozumieniu — z księgą hodowlaną, wzorcem i rejestracją — powstaje jednak dopiero w latach 1870–80 wraz z Kennel Clubem.
Jeden epizod jest naprawdę udokumentowany i zasługuje na swoje miejsce. W „Mourt's Relation”, wydanym w Londynie w 1622 roku opisie pierwszych miesięcy kolonii w Plymouth, pod zapisem z piątku 12 stycznia opowiedziano, jak dwóch osadników poszło ciąć trzcinę, zabierając ze sobą „dużą sukę mastifa i spaniela”; psy pogoniły za jeleniem, a ludzie zabłądzili. To prawdziwy tekst źródłowy, a nie opowieść z drugiej ręki. Ale i tu potrzebne jest zastrzeżenie: „mastif” w angielszczyźnie XVII wieku to nazwa typu — dużego psa stróżującego — a nie nazwa zarejestrowanej rasy. Pies na „Mayflower” jest poświadczony; „mastif angielski w dzisiejszym rozumieniu” już nie.
Także najbardziej dramatyczna część historii daje się udokumentować: stan rasy po drugiej wojnie światowej. Wzorzec FCI odnotowuje, że rasa w Wielkiej Brytanii niemal wtedy wymarła i że później sprowadzono materiał hodowlany. Archiwa klubowe pozwalają powiedzieć więcej. Old English Mastiff Club opisuje we własnej kronice otwarte zebranie z 1946 roku w Londynie, na którym piętnaście osób postanowiło ratować rasę; w całym kraju udało się wówczas odszukać od 20 do 30 mastifów, a większość z nich była już za stara do hodowli. Według relacji Mastiff Association zdatna do rozrodu pozostała w istocie jedna suka: Sally of Coldblow, z jedynego miotu urodzonego w czasie wojny.
Skojarzono ją z samcem o imieniu Templecomb Taurus, o którym kronika klubowa pisze z rzadką szczerością: czy był mastifem, czy bulmastifem, nie da się stwierdzić na pewno, bo jego właściciel zginął podczas bombardowań, a dokumentów nie było. Z tego skojarzenia urodziło się siedemnaście szczeniąt, z których przeżyło jedno — suka Nydia of Frithend, urodzona w 1947 roku. Później rasę odbudowywano psami sprowadzonymi: małżeństwo Mellish z Vancouveru podarowało Brytyjczykom trzy blisko spokrewnione szczenięta, osobno kupiono pręgowanego samca Valient Diadem, a kilka psów przyjechało z kanadyjskiej hodowli Heatherbelle.
Widać po tym, jak powstaje formuła „rasę uratowały dwa psy”. Nie jest wymyślona, ale skrócona: żywych mastifów było od dwudziestu do trzydziestu, a zdatna do hodowli była jedna suka. I jeszcze jedno, co właściciel powinien wiedzieć: dzisiejsza populacja wyszła z bardzo wąskiego gardła, dlatego pytanie o pokrewieństwo nie jest w tej rasie teoretyczne.
Jak wygląda mastif angielski
Wzorzec opisuje mastifa przez masywność i proporcje, a nie przez centymetry. Głowa ma sprawiać wrażenie kwadratowej z każdej strony, a na proporcjach głowy opiera się cała rasa.
- Głowa. Czaszka szeroka między uszami, czoło płaskie, z fałdami, gdy pies się czymś zainteresuje. Szerokość do długości głowy ma się jak 2 do 3.
- Kufa. Krótka, szeroka pod oczami, niemal jednakowo szeroka aż do nosa, jakby ucięta pod kątem prostym. Jej długość to jedna trzecia całej głowy, a obwód kufy do obwodu głowy przed uszami ma się jak 3 do 5.
- Oczy. Umiarkowanej wielkości, szeroko rozstawione, orzechowe, im ciemniejsze, tym lepiej. Wzorzec wymaga, żeby były wolne od widocznych problemów, a luźne powieki nazywa wysoce niepożądanymi.
- Uszy. Małe, cienkie w dotyku, szeroko i wysoko osadzone, w spoczynku przylegające do policzków.
- Korpus. Klatka piersiowa szeroka, głęboka, dobrze opuszczona między przednimi kończynami; grzbiet szeroki i umięśniony; długość tułowia od łopatki do guza kulszowego przewyższa wysokość w kłębie.
- Szyja. Umiarkowanie długa, bardzo umięśniona; w obwodzie o 2,5–5 cm mniejsza niż czaszka przed uszami.
- Ogon. Wysoko osadzony, sięga do stawów skokowych lub nieco niżej, szeroki u nasady, zwężający się ku końcowi.
- Szata. Krótka, przylegająca, szorstsza na szyi i łopatkach, z gęstym podszerstkiem.
Osobnej uwagi wymagają fałdy. Uchodzą często za ozdobę rasy, ale obowiązujący wzorzec europejski stawia granicę: u dorosłego psa w spoczynku nadmiar fałdów i nadmiar skóry są nieakceptowalne. Praktyczną stronę tego widzi każdy właściciel — to właśnie w fałdach najłatwiej zaczyna się wilgotne zapalenie skóry.
Lękliwość: to, w czym wzorzec i klub się nie zgadzają
Tu kryje się rozbieżność, którą warto znać przed kupnem szczenięcia. Wzorzec FCI formułuje rzecz surowo: lękliwość jest nieakceptowalna. To wymaganie wobec ringu — pies, który się boi, nie powinien dostać oceny.
Brytyjski klub rasy mówi w informacjach dla właścicieli inaczej i bardziej otwarcie: lękliwość w rasie się zdarza. I dodaje praktyczną konsekwencję — jeśli lękliwego mastifa przyciśnie się poza granicę jego wytrzymałości tam, gdzie ucieczka nie jest możliwa, jego zachowanie może stać się problematyczne.
Te dwa stwierdzenia nie są ze sobą sprzeczne: wzorzec opisuje stan pożądany, klub to, co występuje w realnej populacji. Dla kupującego znaczy to rzecz bardzo konkretną: poznać trzeba nie tylko szczenię, ale i jego matkę, i przyjrzeć się dokładnie temu, jak zachowuje się ona wobec obcego człowieka we własnym domu. Olbrzym, który się boi, to sytuacja znacznie trudniejsza niż lękliwy pies średniej wielkości, i właśnie dlatego wczesna, cierpliwa socjalizacja nie jest w tej rasie życzeniem, lecz koniecznością.
