Historia rasy
Historia tej rasy to klasyczny przykład amerykańskiego snu. Rasa kształtowała się nie na ringach wystawowych, lecz w terenie, gdzie od psa wymagano maksymalnej skuteczności. Rys historyczny we wzorcu UKC (redakcja z 1 stycznia 2004 roku) opisuje rat teriera jako rasę amerykańską wywodzącą się od terierów przywiezionych przez angielskich górników i innych imigrantów ze środowiska robotniczego. Wśród prawdopodobnych składników ten sam dokument wymienia foksteriera krótkowłosego, manchester teriera i wymarłego dziś białego teriera angielskiego. Później dodano krew charcików włoskich i whippetów — dla szybkości — oraz beagli, by poprawić węch. W rysie historycznym pokrewnej rasy, teddy roosevelt teriera, AKC dopisuje do tej listy jeszcze bulteriera.
Praca, do której je trzymano, była dwojakiego rodzaju. Pierwsza gospodarska: myszy i szczury w stodole, spichlerzu, kurniku. Druga hazardowa: UKC pisze wprost, że zakłady o zdolność takiego psa do zabijania szczurów były ulubioną rozrywką właścicieli, a AKC w rysie o amerykańskim terierze bezwłosym przypomina osławione „doły szczurze”, w których widzowie obstawiali liczbę szczurów, jaką zdąży wziąć ich terier. Właśnie z tego środowiska pochodzi najsłynniejsza liczba związana z rasą.
Liczbę „2501 szczurów w siedem godzin” powtarzają dziesiątki źródeł. Warto wiedzieć, skąd się wzięła. Anglojęzyczna Wikipedia odsyła do książki Bonnie Wilcox i Chrisa Walkowicza The Atlas of Dog Breeds of the World (1995), a w tamtej relacji mowa o zawodach w Anglii, gdzie terier — bez podania rasy — wziął 2501 szczurów w siedem godzin, czyli średnio po jednym szczurze co dziesięć sekund. Epizod przypisuje się zatem Anglii i czasom, gdy rasy amerykańskiej jeszcze nie było. Sam AKC tę samą historię opowiada inaczej: mówiono, że pewien zajadły feist z podwórka uporał się z 2500 szczurów w ciągu jednego dnia. Podajemy ją więc jako opowieść wędrującą z książki do książki w różnych sformułowaniach, a nie jako udokumentowany rekord konkretnego rat teriera.
Tej samej ostrożności wymaga najpopularniejsza legenda — ta o nazwie. AKC formułuje ją tak: mówi się, że prezydent Theodore Roosevelt, który uwielbiał swojego feista o imieniu Skip, wymyślił nazwę Rat Terrier. UKC we wzorcu jest powściągliwszy: rasę spopularyzował prezydent Teddy Roosevelt, który często polował ze swoimi rat terierami. Oba rejestry prowadzące tę rasę same przedstawiają więc związek z Rooseveltem jako przekaz, a nie dokument. Bezsporne jest natomiast, że nazwa dokładnie opisuje pierwotne przeznaczenie psa.
W latach 20. i 30. XX wieku rat teriery były zwyczajnym widokiem na amerykańskich farmach rodzinnych. Wraz z pojawieniem się chemicznych środków ochrony przed szkodnikami i uprzemysłowieniem rolnictwa popyt na szczurołapa spadł, a popularność rasy zmalała, by pod koniec XX wieku odrodzić się już w roli psa rodzinnego. Dla perspektywy: rzemiosło, do którego wyhodowano rat teriera, jest znacznie starsze niż sama rasa. Najstarszy znany zapis o psie szczurołapie dotyczy psa o imieniu Hatch, którego szczątki wydobyto z Mary Rose — okrętu flagowego Henryka VIII, zatopionego w 1545 roku i podniesionego w 1982. Uważa się, że był to kundel wzięty na pokład właśnie do walki ze szczurami.
Wygląd i wzorzec rasy
Rat terrier to mocny, zwarty pies o gładkiej sierści i inteligentnym spojrzeniu. Wygląda atletycznie, ale nie ciężko. Wzorzec AKC (zatwierdzony 11 listopada 2009 roku, obowiązujący od 1 lipca 2010) opisuje rasę jako mocnego, zwartego, małego lub średniego psa o umaszczeniu łaciatym, sprawiającego wrażenie elegancji i wytrenowania oraz oznaczającego szybkość, siłę i równowagę. Osobno wzorzec zastrzega, że honorowe blizny, a także para złamanych lub brakujących kłów albo siekaczy nie są wadą: to zapis wzorca rasy użytkowej, nie ozdobnej.
Główną cechą eksterieru są dwie odmiany wielkościowe, a granica między nimi przebiega w obu rejestrach na trzynastu calach w kłębie.
| Parametr | Odmiana miniaturowa | Odmiana standardowa |
|---|---|---|
| Wysokość w kłębie wg AKC | nie mniej niż 10 i nie więcej niż 13 cali (25,4–33 cm) | powyżej 13 do 18 cali włącznie (33–45,7 cm) |
| Wysokość w kłębie wg UKC | nie więcej niż 13 cali (do 33 cm), dolnej granicy nie ustalono | powyżej 13 i nie więcej niż 18 cali (33–45,7 cm) |
| Rodzaj sierści | Krótka, gęsta, przylegająca, lśniąca | Krótka, gęsta, przylegająca, lśniąca |
| Waga | AKC podaje jeden przedział dla całej rasy: 10–25 funtów (4,5–11,3 kg) | UKC wagi nie ustala i pisze, że zależy ona od wielkości konkretnego psa |
| Długość życia | 12–18 lat (dane referencyjne AKC) | 12–18 lat (dane referencyjne AKC) |
Trzy szczegóły tej tabeli warto przeczytać uważnie, bo są źródłem większości błędów krążących w sieci.
- Dolna granica istnieje tylko w AKC. Pies powyżej sześciu miesięcy, który nie sięga 10 cali albo przerasta 18, jest dyskwalifikowany według wzorca AKC. UKC dolnej granicy nie ustala wcale, a wzrost powyżej 19 cali (48,3 cm) zalicza do wad, nie do dyskwalifikacji.
- Płci się nie rozdziela. Ani AKC, ani UKC nie podają osobnych przedziałów dla psów i suk — inaczej niż u większości ras, tutaj dla obu płci zapisano tę samą skalę.
- Waga nie jest przypisana odmianom. Powtarzane w sieci „4–8 kg dla miniaturowej i 8–12 kg dla standardowej” nie pochodzą z żadnego z tych wzorców: UKC świadomie rezygnuje z liczby, AKC podaje jeden przedział dla całej rasy.
Format ciała opisano z różną dokładnością. AKC mówi, że pies jest nieco dłuższy niż wyższy, a zbyt krótkie nogi to poważna wada. UKC stawia liczbę: pożądany stosunek długości ciała (od przedpiersia do guza kulszowego) do wysokości w kłębie wynosi 10:9. Dalej pada zdanie, które wytycza granicę z całą osobną rasą: pies krótkonogi, którego proporcje istotnie odbiegają od 10:9, jest pozbawiony typu i powinien zostać zdyskwalifikowany.
Głowa ma kształt tępego klina — i z profilu, i z przodu. Uszy są w kształcie litery V, osadzone przy zewnętrznej krawędzi czaszki. Mogą być stojące, półstojące z opadającym końcem albo w kształcie guzika (button ears) i wzorzec nie daje pierwszeństwa żadnemu z tych wariantów; ważne, by oba uszy zgadzały się kształtem i noszeniem, gdy pies jest czujny. Ucho różyczkowe u psa w czujności to wada. Uszy kopiowane to dyskwalifikacja wg AKC, uszy wiszące — wg UKC. UKC dodaje własne zastrzeżenie: noszenie ucha może nie ustabilizować się przed dojrzałością, dlatego psów poniżej roku za takie odchylenia się nie karze.
Oczy są małe, owalne, skośnie i szeroko osadzone; barwa sięga od najciemniejszego brązu do orzechowej, zgodnie z umaszczeniem. Tu wzorzec AKC jest szczególnie surowy: jakikolwiek błękit w oku to dyskwalifikacja, a szare oczy są dopuszczalne tylko u psów niebieskich i niebiesko-płowych, u pozostałych stanowią poważną wadę. Zgryz: nożycowy pożądany, cęgowy dopuszczalny; UKC zalicza braki w uzębieniu, przodozgryz i tyłozgryz do wad.
Ogon wzorzec AKC dopuszcza w trzech wariantach bez pierwszeństwa: tradycyjnie skrócony między drugim a trzecim kręgiem, naturalny bobtail albo naturalny długi, zwężający się ku stawowi skokowemu. Długość nie ma przy ocenie znaczenia. UKC od 2004 roku zawiera osobną adnotację: ponieważ w wielu krajach kopiowanie ogonów i uszu jest zakazane, na żadnej imprezie UKC nie wolno karać psa za pełny ogon i naturalne uszy.
