Burmilla

Ważne: kot burmski przekazał burmilli energię, towarzyskość i krzepką sylwetkę, a kot perski — srebrzystą „mgiełkę” na sierści i łagodniejsze usposobienie. To połączenie tłumaczy zarówno urodę rasy, jak i to, o jakie choroby trzeba w niej pytać.

Adnotacja „ALL” w wykazie kodów WCF to najwyższy możliwy status, jaki może mieć rasa w tym zestawieniu — obok burmilli stoi tam pełna lista organizacji, od CFA i FIFe po GCCF, TICA i federacje australijskie. Krótkowłosa burmilla nie jest więc żadną ciekawostką dla wtajemniczonych, tylko rasą uznaną praktycznie wszędzie tam, gdzie w ogóle prowadzi się księgi rodowodowe.

Ciekawie wygląda za to los odmiany półdługowłosej. Tiffanie w GCCF ma pełne prawa w ramach grupy Asian od 2003 roku, natomiast FIFe jej nie uznaje. Ta sama kotka, ta sama genetyka, a los wystawowy zależy od tego, w której organizacji zarejestrowano jej rodowód. To dobra lekcja pokory dla każdego, kto myśli o wystawach: zanim kupisz kocię „pod ring”, sprawdź, w jakim systemie w ogóle będziesz wystawiać.

To jest ten fragment, który warto przeczytać dwa razy, jeśli trzymasz w ręku rodowód. W systemie EMS każda rasa ma trzyliterowy kod — i akurat przy burmilli dwie największe federacje używają tego samego skrótu do dwóch różnych kotów.

W wykazie kodów WCF czarno na białym stoi: Burmilla — BMS oraz osobno Burmilla Longhair — BML. W FIFe natomiast BML to po prostu burmilla, czyli odmiana krótkowłosa. Efekt jest taki, że właściciel patrzący na rodowód wystawiony w jednym systemie i porównujący go z opisem znalezionym w drugim może dojść do wniosku, że jego kot jest długowłosy, choć nie jest — albo odwrotnie.

Praktyczny wniosek: kod z rodowodu zawsze czytaj razem z nazwą organizacji, która ten rodowód wydała. Logo w nagłówku dokumentu jest tu ważniejsze niż same litery. A jeśli hodowca nie potrafi wyjaśnić, w jakim systemie zarejestrował miot i co dokładnie znaczy kod przy twoim kociaku — to sygnał ostrzegawczy sam w sobie.

Cały efekt „srebrnej mgiełki” sprowadza się do jednego: pigment siedzi tylko na końcówkach włosa, a jego reszta jest niemal biała. Odpowiada za to gen Inhibitor (I), który blokuje odkładanie barwnika u nasady włosa, plus mechanizm agouti, decydujący o strefowym rozkładzie pigmentu. Im krótszy zabarwiony odcinek na końcu włosa, tym kot wygląda na jaśniejszego i bardziej „przyprószonego”.

W systemie EMS te dwa warianty mają własne numery — i tu również krąży sporo pomyłek, bo bywają podawane odwrotnie. Zapamiętaj prosto: 11 to cieniowany, 12 to muszlowy, przy czym muszlowy (zwany też szynszylowym) jest tym jaśniejszym.

Litera s w kodzie koloru to właśnie srebro: ns oznacza czarny srebrny, as — niebieski srebrny, bs — czekoladowy srebrny. Sam kod rasy stoi z przodu i przy burmilli w systemie FIFe brzmi BML. Jeżeli w opisie kota widzisz kod BSH, to znaczy, że mowa o kocie brytyjskim krótkowłosym, a nie o burmilli — kolejna literówka, która potrafi żyć w internecie latami.

Wielotorbielowatość nerek to choroba, w której w miąższu nerek powstają torbiele — początkowo drobne, z czasem coraz liczniejsze i większe. Nerka pracuje coraz gorzej, aż dochodzi do przewlekłej niewydolności. U kotów z mutacją PKD1 pierwsze torbiele są zwykle widoczne w badaniu ultrasonograficznym już w pierwszym roku życia, natomiast objawy kliniczne pojawiają się dużo później, często w wieku średnim. Choroba jest nieodwracalna — leczy się jej skutki, nie przyczynę.

W burmilli problem pochodzi wprost od perskiego przodka, bo to u persów mutacja PKD1 występuje najczęściej. I tu ważna rzecz, o którą warto się upomnieć przy czytaniu opisów rasy: o częstości PKD u samej burmilli wiadomo bardzo niewiele. Jedyne opublikowane wyliczenie pochodzi z australijskiego badania przesiewowego z 2001 roku (Barrs i wsp., Sydney i Brisbane), w którym przebadano USG ponad trzysta kotów ras perskich i pokrewnych. Burmilli było w tej grupie zaledwie czternaście, z czego dwie miały torbiele.

Dwie na czternaście to za mało, żeby cokolwiek ogłaszać. Taka próba nie pozwala oszacować częstości w rasie — pozwala jedynie stwierdzić, że mutacja w burmilli występuje, co zresztą wynika już z samego jej pochodzenia. Dlatego w tym tekście nie znajdziesz „procentu chorych burmilli”. Krążące po sieci liczby w rodzaju „3–5%” nie mają oparcia w żadnej publikacji; ktoś je kiedyś napisał, a reszta przepisała. Jeśli pod liczbą nie stoi badanie, lepiej zostać bez liczby.

Dobra wiadomość jest taka, że w przypadku PKD1 statystyka jest zupełnie zbędna. Istnieje pojedynczy, jednoznaczny test DNA na mutację c.10063C>A, wykonywany z wymazu z pyska lub krwi, ważny raz na całe życie kota. Laboratoria genetyki weterynaryjnej — w tym Veterinary Genetics Laboratory Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis — wymieniają burmillę wśród ras zalecanych do tego badania. Skoro można sprawdzić konkretnego kota, procent w populacji przestaje mieć znaczenie.

USG nerek pozostaje badaniem uzupełniającym: pokazuje aktualny stan narządu, a nie genotyp. Torbiele u młodego kota mogą jeszcze nie być widoczne, więc ujemne USG nie zastępuje testu DNA. Odwrotnie natomiast — ujemny test DNA u obojga rodziców praktycznie zamyka temat PKD1 u kociąt.

Drugie obciążenie burmilla wzięła z linii burmańskiej. Hipokaliemia burmańska, zwana też okresową miopatią hipokaliemiczną, polega na tym, że organizm kota traci potas z moczem i nie utrzymuje jego prawidłowego stężenia we krwi. Efektem są epizody osłabienia mięśni — kot chwieje się na nogach, niechętnie skacze, a najbardziej charakterystycznym objawem jest opadanie głowy i szyi ku dołowi, tak zwana wentrofleksja szyi. Napady bywają wywoływane stresem lub wysiłkiem, trwają od kilku godzin do kilku dni i mijają, po czym wracają.

Za chorobę odpowiada jedna, dokładnie zidentyfikowana mutacja nonsensowna w genie WNK4. W badaniu Malika i współpracowników z 2015 roku przebadano genetycznie burmy i rasy od nich wywodzące się. Wyniki dla ras pokrewnych mówią same za siebie:

Trzynaście procent brzmi groźnie tylko do chwili, w której przypomnisz sobie, jak działa dziedziczenie recesywne. Nosiciel jest zdrowy przez całe życie i nigdy nie zachoruje. Ryzyko powstaje wyłącznie wtedy, gdy skojarzy się dwóch nosicieli — dlatego jest to problem odpowiedzialności hodowcy, a nie problem kota domowego. Mutacja dotyczy zresztą całej grupy ras wywodzących się od burmy: obok burmilli są to między innymi bombaj, tiffanie, tonkińczyk, singapura, kot azjatycki, australian mist, sphynx oraz reksy kornwalijski i devon.

Najlepszym dowodem, że problem da się opanować, jest to, co zrobił z nim brytyjski GCCF. Od 1 stycznia 2018 roku test DNA na hipokaliemię jest tam obowiązkowy dla wszystkich kotów grupy Asian z aktywnym statusem hodowlanym. Certyfikat badania trzeba dołączyć do zgłoszenia rejestracyjnego — bez niego kot trafia na rejestr nieaktywny, czyli poza rozród. Zwierzę z dwiema kopiami mutacji do rozrodu nie wchodzi w ogóle. Podobne zapisy dotyczące kodu BML znajdują się w przepisach hodowlanych FIFe.

Dla kupującego oznacza to rzecz bardzo praktyczną: certyfikat WNK4 nie jest fanaberią ani „dodatkiem za dopłatą”, tylko standardem, którego w tej rasie po prostu się oczekuje. Hodowca, który mówi, że „u nas tego nigdy nie było, więc nie badamy”, opisuje brak obserwacji, a nie brak mutacji. Recesywna wada potrafi przechodzić przez pokolenia bez jednego objawu — na tym polega jej istota.

Kardiomiopatia przerostowa (HCM) to najczęstsza choroba serca kotów w ogóle — polega na pogrubieniu mięśnia lewej komory, przez co serce gorzej się napełnia. U wielu ras jest dobrze udokumentowana, a u niektórych znane są nawet konkretne mutacje. Przy burmilli sytuacja wygląda inaczej i trzeba to powiedzieć wprost: nie ma opublikowanych danych o częstości HCM w tej rasie.

Skąd zatem biorą się liczby typu „8–10% burmilli”? Z cudzej rasy. Wartość rzędu ośmiu i pół procent pochodzi z duńskiego badania nad kotami brytyjskimi krótkowłosymi (Granström i wsp., 2011) i została po prostu przeniesiona do opisów burmilli, prawdopodobnie dlatego, że w obu przypadkach chodzi o kota o zwartej budowie i krótkiej sierści. To nie jest zaokrąglenie ani uproszczenie — to liczba dotycząca zupełnie innych zwierząt.

Uczciwa odpowiedź brzmi: HCM występuje u kotów linii burmańskiej i nie ma powodu zakładać, że burmilla jest z tego wyjęta, ale jej częstości w rasie nikt dotąd nie policzył. Rozwiązaniem nie jest procent, tylko badanie echokardiograficzne wykonane przez kardiologa weterynaryjnego — u kotów hodowlanych powtarzane okresowo, u kota domowego wykonywane wtedy, gdy lekarz usłyszy szmer, wykryje zaburzenia rytmu albo zauważy niepokojące objawy. Osłuchiwanie samo w sobie nie wystarcza: znaczna część kotów z HCM nie ma szmeru.

Przy okazji trzeba unieważnić drugie zdanie, które przez lata żyło w opisach tej rasy: że burmilla „dzięki szerokiej puli genowej nie ma krytycznych mutacji dziedzicznych”. To nieprawda i stoi w bezpośredniej sprzeczności z całym powyższym rozdziałem. Burmilla ma dwie dobrze udokumentowane, konkretne mutacje z własnymi testami DNA. Dobra wiadomość nie polega na tym, że ich nie ma — tylko na tym, że da się je sprawdzić przed kupnem kociaka.

W opisach burmilli można było natrafić na twierdzenie, że jej alergeny są „o czterdzieści procent mniejsze” niż u innych kotów. Nie ma to żadnego pokrycia, a sam pomysł opiera się na nieporozumieniu co do tego, czym w ogóle jest koci alergen.

Głównym alergenem kotów jest białko Fel d 1. Produkują je wszystkie koty, bez wyjątku — powstaje w gruczołach ślinowych i łojowych, a stamtąd trafia na sierść i skórę podczas mycia się. Unosi się z martwym naskórkiem, osiada na tkaninach i utrzymuje w mieszkaniu długo po tym, jak kot z niego wyjdzie. Nie da się go „wyhodować” z rasy, bo nie jest cechą rasową.

Co więcej, ilość wytwarzanego Fel d 1 różni się między poszczególnymi osobnikami znacznie bardziej niż między rasami. Dwa koty tej samej rasy, z tego samego miotu, mogą produkować bardzo różne ilości alergenu. Dlatego jedyna metoda o jakiejkolwiek wartości praktycznej jest taka: spędź kilka godzin z tym konkretnym kotem, którego zamierzasz wziąć, najlepiej kilkakrotnie, i decyzję podejmij wspólnie z alergologiem. Rasa nie gwarantuje niczego — ani w jedną, ani w drugą stronę.

Jeżeli alergia w domu już jest, pomagają rzeczy przyziemne: częste odkurzanie z filtrem HEPA, oczyszczacz powietrza, wyłączenie sypialni ze strefy kota, pranie tekstyliów w wysokiej temperaturze i mycie rąk po zabawie. To realne zmniejszenie ekspozycji — w odróżnieniu od obietnicy „rasy hipoalergicznej”, która jest wyłącznie chwytem sprzedażowym.

Burmilla to kot typowo mieszkaniowy — towarzyski, ufny wobec obcych i pozbawiony instynktu ostrożności, który chroniłby go na podwórku. Właśnie ta ufność sprawia, że w polskich realiach, między blokiem, ruchliwą ulicą a wolno żyjącymi kotami, wypuszczanie jej samopas jest złym pomysłem. Bezpieczne mieszkanie wymaga jednak kilku konkretów.

• Okno uchylne to pułapka. Kot wchodzi w klinowatą szczelinę głową w dół, zsuwa się i zakleszcza w okolicy miednicy, a im mocniej się szarpie, tym głębiej wpada. Skutkiem bywają uszkodzenia rdzenia i niedokrwienie kończyn. Rozwiązaniem są plastikowe wypełniacze szczeliny albo siatka w ramie — a nie „pilnowanie”.
• Balkon i okna z siatką. Moskitiera na magnesach nie utrzyma kota; potrzebna jest siatka o odpowiedniej wytrzymałości, zamocowana na stałe. Przekonanie, że „kot zawsze spada na cztery łapy”, nie działa z wysokości bloku.
• Rośliny. Lilie są dla kotów skrajnie toksyczne — niebezpieczny jest cały pyłek i woda z wazonu. Groźne bywają też difenbachia, monstera, skrzydłokwiat i jemioła. Bezpiecznym zamiennikiem jest trawa dla kota w doniczce.
• Sznurki, wstążki i lametta. Połknięty przedmiot linijny może przeciąć ścianę jelita — to jedno z najgroźniejszych powikłań w kociej chirurgii. Świąteczne dekoracje w domu z kotem odpadają w tej formie z definicji.
• Pralka, zmywarka, piekarnik. Ciepłe wnętrze to dla kota naturalna kryjówka. Zamknięte drzwi i sprawdzenie bębna przed każdym praniem stają się odruchem po pierwszym razie — albo po pierwszej tragedii.

W felinologii obowiązuje zasada, która brzmi surowo, ale jest uczciwa: nie ma kota rasowego bez rodowodu. Kot bez dokumentu może być piękny, srebrzysty i mieć obwódkę wokół oczu, ale formalnie jest kotem domowym o nieznanym pochodzeniu. Rodowód nie jest ozdobą ani dodatkiem — jest jedynym dowodem, że za zwierzęciem stoi udokumentowana linia i zarejestrowany miot.

Rodowód wystawia organizacja felinologiczna, a nie hodowca. Zawiera dane hodowli i kota, numer dokumentu, numer czipa oraz drzewo genealogiczne przodków — w systemie FIFe standardowo kilka pokoleń wstecz — wraz z kodami EMS opisującymi rasę i umaszczenie każdego przodka. W nagłówku widnieje logo organizacji i to logo jest pierwszą rzeczą, którą trzeba sprawdzić.

Pojęcie metryki bywa źródłem nieporozumień. W praktyce w Polsce funkcjonuje ono w dwóch znaczeniach: jako dokument miotowy wystawiany przez organizację, na podstawie którego wydawany jest właściwy rodowód, oraz — potocznie — jako „papier od hodowcy” bez oparcia w żadnej organizacji. To drugie znaczenie jest bezwartościowe. Kartka wydrukowana w domu, choćby zawierała imiona przodków, nie jest dokumentem hodowlanym i nie potwierdza niczego.

Kto w Polsce wydaje rodowody? Warto znać cztery nazwy, bo pojawiają się w ogłoszeniach i w rozmowach z hodowcami:

Kilka faktów, które porządkują obraz. Polska należy do FIFe od 1984 roku — decyzja zapadła na Zgromadzeniu Ogólnym w Amsterdamie, a nasz kraj przyjęto stosunkiem głosów szesnaście do dwóch. Federacja Felis Polonia plasuje się dziś w czołówce krajów członkowskich FIFe pod względem wielkości i aktywności. Rodowody FPL noszą logo FIFe i są honorowane przez organizacje na całym świecie; sama FPL uznaje z kolei rodowody organizacji należących do World Cat Congress, o ile dokument zawiera logo organizacji bezpośrednio wchodzącej w skład WCC. Polski Związek Felinologiczny został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego w listopadzie 1995 roku, a do WCF przyjęto go w sierpniu 1996 roku; prowadzi polskie księgi rodowodowe i rejestruje przydomki hodowlane.

Praktyczna konsekwencja tego wszystkiego jest taka: sam fakt, że hodowca należy do jakiejś organizacji, nie wystarczy. Zapytaj konkretnie — do której, jaki ma przydomek, w jakiej księdze zarejestrowano miot. Te informacje da się sprawdzić, a hodowca, który je podaje bez wahania, właśnie zdał pierwszy egzamin.

• Cała rasa wywodzi się z jednego, całkowicie nieplanowanego miotu z 11 września 1981 roku — czterech kotek urodzonych na kilka dni przed terminem zabiegu, który miał uniemożliwić ojcu jakiekolwiek potomstwo.
• Burmilla jest srebrzystą odmianą szerszej grupy kotów nazwanej Asian, a jej półdługowłosy odpowiednik nosi osobną nazwę: tiffanie.
• Ten sam trzyliterowy kod BML oznacza w FIFe burmillę krótkowłosą, a w systemie WCF — odmianę długowłosą. Krótkowłosa burmilla to w WCF kod BMS.
• Od 1 stycznia 2018 roku brytyjski GCCF wymaga testu DNA na hipokaliemię od wszystkich kotów grupy Asian z aktywnym statusem hodowlanym — bez certyfikatu kot trafia na rejestr nieaktywny.
• Kocięta burmilli często rodzą się z widocznym „cieniem” pręgowania, które zanika w miarę dorastania. Ostateczny wygląd tippingu ocenia się dopiero u dorosłego kota.
• Hipoalergicznych kotów nie ma. Fel d 1 wytwarzają wszystkie koty bez wyjątku, a różnice między poszczególnymi zwierzętami są większe niż różnice między rasami — burmilla nie jest tu żadnym wyjątkiem.
• Polska należy do FIFe od 1984 roku, a Felis Polonia jest jedynym polskim członkiem tej federacji — to właśnie ona wydaje rodowody z logo FIFe.